Asiel- en migratiebeleid

Asiel- en migratie is een beleidsterrein waarop zowel de EU als de individuele lidstaten bevoegdheden hebben. De EU mag bijvoorbeeld de bewaking aan de EU-buitengrenzen versterken, terwijl de individuele lidstaten beslissen over de integratie van migranten in hun land. De Migratieagenda van de Europese Unie heeft vier doelstellingen:

  • Irreguliere migratie (bijvoorbeeld via mensensmokkelaars) minder aantrekkelijk maken
  • Levens redden en de buitengrenzen beveiligen
  • Een geharmoniseerd Europees asielbeleid
  • Aantrekken van mensen met vaardigheden

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Staand beleid

Budget

De EU geeft in de periode 2014-2020 ongeveer 15 miljard euro uit aan asiel en migratie. Dat is 1,5% van het totale budget. De EU wil met dit geld irreguliere migratie beperken, het omkomen van migranten op zee voorkomen en mensen met talent aantrekken.

Thema's

Het Europese migratie- en asielbeleid is onderverdeeld in zes thema's:

  • Legale migratie: de EU mag besluiten nemen over de toelating van bepaalde groepen migranten, zoals hoogopgeleiden, studenten en onderzoekers.
  • Irreguliere migratie en terugkeer: de EU probeert mensensmokkel tegen te gaan en roept lidstaten op mensen die niet in aanmerking komen voor asielopvang zo snel mogelijk terug te sturen.
  • Controles aan de buitengrenzen: het agentschap Frontex is verantwoordelijk voor de bewaking van de buitengrenzen van de EU. Zo ondersteunt het bij reddingsoperaties op zee en bij het terugsturen van migranten.
  • Asiel: asielrichtlijnen en verordeningen van de EU bepalen aan wie asiel verleend kan worden en welk land verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielaanvraag. Verder moeten asielzoekers onder menselijke omstandigheden moeten worden opgevangen en kwetsbare personen (zoals alleen reizende minderjarigen) extra bescherming krijgen.
  • Internationale samenwerking: om irreguliere migratie te voorkomen en te beperken werkt de EU samen met landen buiten de EU. Zo sloot de EU in 2016 een 'vluchtelingendeal' met Turkije.
  • Schengen en de binnengrenzen: binnen de Schengenzone mogen EU-inwoners zich vrij verplaatsen. Europese burgers mogen in andere lidstaten gaan wonen en werken. Wanneer er sprake is van een dreigende situatie, mogen landen in de Schengenzone tijdelijke grenscontroles uitvoeren.

2.

Mijlpalen

Gemeenschappelijk Europees Asielbeleid (GEAS)

In 1999 besloten de Europese lidstaten in het Verdrag van Amsterdam om toe te werken naar een gezamenlijk Europees asielbeleid, het Gemeenschappelijk Europees Asielbeleid (GEAS). Het vierde, huidige programma "Naar een open en veilig Europa" (2015-2019) streeft naar een praktischer werking van het gemeenschappelijk asielbeleid.

Migratieakkoord juni 2018

Ondanks oplopende spanningen tussen de Europese lidstaten wisten de leiders van de Europese Unie tijdens de Europese Raad van 28 en 29 juni een akkoord te bereiken. Een belangrijk onderdeel van dat akkoord is het plan om vluchtelingen in migrantencentra buiten de Europese Unie op te vangen, bijvoorbeeld in Noord-Afrikaanse landen.

EU-Turkije deal 2016

In 2016 maakten de EU en Turkije afspraken over onder meer het terugsturen van illegale migranten naar Turkije. In ruil hiervoor ontvangt Turkije financiële steun.

Terugsturen illegalen 2008

De EU bereikte in 2008 een akkoord over het terugsturen van illegale migranten. Voordat het akkoord bereikt werd, stuurde het ene land wel illegalen terug en het andere niet. Met het akkoord van 2008 werd dat geharmoniseerd.

Richtlijn asielprocedure 2007

Deze richtlijn (COM(2007)638), die in 2013 door het Europees Parlement werd aangenomen, zorgde ervoor dat de asielprocedure efficiënter en eerlijker werd geregeld in alle lidstaten. Er werden onder andere afspraken gemaakt over de voorwaarden voor opvang van asielzoekers en er werden gemeenschappelijke procedures voor behandeling van asielaanvragen in het leven geroepen. Ook werden de basisrechten van asielzoekers vastgelegd.

Dublin-verordening 1990

In 1990 werd de Dublin-conventie getekend. Hierin legden de lidstaten vast op basis van welke criteria en instrumenten bepaald wordt welke lidstaat verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielverzoek. De Dublin-conventie werd later vervangen door de Dublin II-verordening (2003) en later door Dublin III (2013).

3.

Wie doet wat

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement een rol. De besluitvorming verloopt volgens de gewone wetgevingsprocedure.

 

Europees orgaan

Verantwoordelijke

Europese Commissie

Eurocommissaris voor migratie, binnenlandse zaken en burgerschap (grensbewaking, Europol, asielbeleid, Schengen- en visabeleid, bestrijding grensoverschrijdende criminaliteit):

Parlementaire commissie Europees Parlement

Parlementaire commissie Burgerlijke vrijheden, Justitie en Binnenlandse Zaken

Nederlands lid commissie Europees Parlement

Ondervoorzitter(s)

Judith Sargentini (GL)

Lid/leden

Sophie in 't Veld (D66)

Auke Zijlstra (PVV)

Plaatsvervanger(s)

Dennis de Jong (SP)

Jeroen Lenaers (CDA)

Kati Piri (PvdA)

Raad van de Europese Unie

Raad Justitie en Binnenlandse Zaken

Nederlandse deelnemende staatssecretaris

Staatssecretaris voor asiel en migratie, Ankie Broekers-Knol (VVD)

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

 

Nederlands orgaan

Verantwoordelijke

Tweede Kamer

Commissie voor Veiligheid en Justitie (VJ)

Eerste Kamer

Commissie voor Immigratie & Asiel/JBZ-Raad (I&A/JBZ)

Betrokken bij de uitvoering

De Europese Commissie heeft een aantal agentschappen in het leven geroepen om het asielbeleid gestroomlijnder te laten lopen. Hieronder volgt een lijstje met een aantal van deze organisaties en hun functie.

 

Betrokken instantie EU/internationaal

Verantwoordelijke

Agentschap

Directoraat-generaal Justitie, vrijheid en veiligheid

Agentschap

EASO

Agentschap

Europol

Agentschap

Het Bureau van de Europese Unie voor de Grondrechten (FRA)

Agentschap

Frontex

Omtrent de afspraken voor de 'regionale opvangcentra' in Noord-Afrika is ook het plan dat de EU gaat samenwerken met het UNHCR en IOM.

4.

Juridisch kader

De samenwerking op het gebied van asiel- en immigratiebeleid vindt haar basis in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VwEU) (derde deel VwEU hoofdstuk 2 (art. 77 t/m 80). Verder vormt de Dublin-conventie (1990) de basis van Europese bevoegdheid op het gebied van asiel en migratie. In dit verdrag, dat in Dublin getekend werd, legden de lidstaten vast op basis van welke criteria en instrumenten bepaald werd welke lidstaat verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielverzoek. De originele Dublin-conventie werd later vervangen door de Dublin II-verordening (2003) en de Dublin III-verordening (2013).

Meer informatie

Europese Unie

Algemeen overzicht EU

Factsheet Europees Parlement

Wetgevingsoverzicht

Statistieken Eurostat