Nederland

Nederland

Het Koninkrijk der Nederlanden behoort tot de zes oprichters van de Europese Unie.

De wortels van de Nederlandse natie liggen in de 80-jarige oorlog, waarin de zeven onafhankelijke provinciën tussen 1568 en 1648 hun onafhankelijkheid bevochten. In de zestiende en zeventiende eeuw werd Holland een draaischijf in de handel met Noord- en Oost-Europa, terwijl de vestiging van talloze handelsnederzettingen in Zuid- en Oost-Azië zorgde voor een ongekende stijging van de welvaart.

In 1815 werd Nederland een koninkrijk, waarvan tot 1830 ook België en Luxemburg deel uitmaakten. De handelsposten op Java werden in de tweede helft van de negentiende eeuw uitgebouwd tot een koloniaal rijk, dat bleef bestaan tot de onafhankelijkheid van Indonesië in 1949. Nederland is één van de grondleggers van de Europese samenwerking, en trad in 1952 toe tot de Europese Gemeenschap van Kolen en Staal, de voorloper van de Europese Unie.

Toonaangevende Nederlandse schilders zijn Rembrandt van Rijn, Johannes Vermeer, Frans Hals, Jan Steen, Vincent van Gogh en Pieter Mondriaan. Belangrijke schrijvers zijn Multatuli, Louis Couperus, Gerard Reve, Harry Mulisch en Willem Frederik Hermans.

Op sportgebied onderscheidden zich de atlete Fanny Blankers-Koen, die vier gouden medailles won tijdens de Olympische Spelen in Londen (1948) en de judoka Anton Geesink (goud in Tokyo 1964). Jan Janssen en Joop Zoetemelk wonnen zowel de Tour als het WK-wielrennen, Richard Krajicek in 1996 het tennistoernooi van Wimbledon. Johan Cruijff, Marco van Basten, Ruud Gullit en Arjan Robben gaven het Nederlandse voetbal een mondiale uitstraling. Het Nederlands vrouwenvoetbalelftal behoort bovendien tot de wereldtop en werd in 2019 tweede bij het WK.

Internationale roem vergaarden ook de zwemmers Inge de Bruijn, Pieter van den Hoogenband en Ranomi Kromowidjojo, de wielrensters Leontien van Moorsel en Marianne Vos, dressuurruiter Anky van Grunsven, turner Epke Zonderland, schaatser Sven Kramer en de atlete Dafne Schippers. Nederland is een prominent hockey- en schaatsland. Op de Winterspelen van 2018 in Pyeongchang werden twintig medailles behaald (vijfde in het landenklassement). In 2016 in Rio de Janeiro waren er acht gouden medailles.

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Politieke situatie

Op 15 maart 2017 vonden de Tweede Kamerverkiezingen plaats. De VVD werd de grootste partij met 33 zetels, gevolgd door de PVV met 20 zetels. De grote verliezer was de PvdA, die van 48 zetels zakte naar 9 zetels. Na een zeer lange formatie trad op 26 oktober 2017 het kabinet-Rutte III aan.

Na 1945 regeerden tot 1959 coalities die de PvdA en de katholieke KVP als basis hadden. Daarna wisselden kabinetten van christendemocraten met liberalen en van christendemocraten en sociaaldemocraten elkaar af. Soms namen daaraan ook andere partijen deel. In de periode 1994-2002 regeerden 'paarse' kabinetten van PvdA, VVD en D66 onder leiding van de PvdA'er Wim Kok.

Sinds 2002 is de Nederlandse politiek instabieler geworden. Bij verkiezingen doen zich meestal grote verschuivingen voor. In 2002 won de populistische LPF, de partij van de kort voor de verkiezingen van dat jaar vermoorde Pim Fortuyn. Er werd toen een kabinet gevormd van CDA, LPF en VVD, dat echter al na enkele maanden viel. In 2003 mislukte een formatiepoging van CDA en PvdA, waarna CDA en VVD samen met D66 een kabinet vormden. Dat kabinet overleefde in 2005 een crisis, maar kwam in 2006 ten val.

Na de vervroegde verkiezingen van november 2006 kwam het vierde kabinet-Balkenende van CDA, PvdA en ChristenUnie tot stand, dat eveneens na een moeizaam bestaan voortijdig ten val kwam. Sinds 2010 leidt Mark Rutte kabinetten van wisselende samenstelling.

2.

Staatsvorm, partijen en kiesstelsel

Nederland is een parlementaire constitutionele monarchie, waarin de koning(in) staatshoofd is, maar regeert onder verantwoordelijkheid van de ministers. Kabinetten worden als regel door meerdere partijen gevormd; een kabinet kan alleen aanblijven zolang het niet het vertrouwen verliest van de Tweede Kamer.

Het parlement bestaat uit twee Kamers, die formeel gelijkwaardig zijn en beide (mede)wetgevende en controlerende taken hebben. De Tweede Kamer wordt rechtstreeks en de Eerste Kamer wordt indirect gekozen; beide minstens iedere vier jaar, maar niet gelijktijdig.

Het kabinet heeft als regel het initiatief bij wetgeving, maar ook Tweede Kamerleden kunnen wetsvoorstellen indienen. Verder kan de Tweede Kamer wetsvoorstellen wijzigen via het recht van amendement. De Eerste Kamer mist het recht van amendement en het recht van initiatief, maar heeft een absoluut vetorecht.

Nederland heeft geen Constitutioneel Hof. In 2005 werd op basis van ad hoc wetgeving een raadplegend referendum gehouden over de Europese Grondwet.

Kiesstelsel

De verkiezingen voor de 150 leden van de Tweede Kamer vinden plaats op basis van evenredige vertegenwoordiging, waarbij een lage kiesdrempel geldt (0,75 procent).

De 75 leden van de Eerste Kamer worden gekozen door de leden van de twaalf Provinciale Staten (en de Eilandsraden van drie Antilliaanse eilanden) die gezamenlijk als kiescollege optreden. Zetelverdeling gebeurt eveneens op basis van evenredige vertegenwoordiging.

Partijen

Tot 2002 domineerden drie middenpartijen de politieke verhoudingen: het christendemocratische CDA, de liberale VVD en de sociaaldemocratische PvdA. In 2002 kwamen populistische stromingen op, eerst (tot 2006) de LPF en (vanaf 2006) de PVV. De PvdA en VVD herwonnen bij de verkiezingen van 2012 terrein. In 2010 werd de VVD de grootste partij. In 2017 verloren VVD en vooral de PvdA. Er was toen alleen een kabinet van vier (centrum)partijen mogelijk. De PVV werd in 2017 de tweede partij, maar inmiddels wint Forum voor Democratie aan terrein.

Ter linkerzijde staan verder de links-socialistische SP, het sociaal-liberale D66 en GroenLinks; alle drie met een overigens nogal wisselende omvang. Ter rechterzijde staan de kleinere protestants-christelijke partijen ChristenUnie (die overigens een sociaal programma heeft) en SGP. Laatstgenoemde is orthodox-protestants.

3.

Huidig kabinet

Het kabinet-Rutte III bestaat uit bewindslieden van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Premier is VVD'er Mark Rutte en vicepremiers zijn Hugo de Jonge (CDA), Kajsa Ollongren (D66) en Carola Schouten (CU). Wopke Hoekstra (CDA) is minister van Financiën. De VVD'er Stef Blok is minister van Buitenlandse Zaken.

4.

Kerngegevens

hoofdstad

Amsterdam

staatshoofd

Koning Willem-Alexander (vanaf 30 april 2013); Kroonprinses Catharina-Amalia (daughter van Koning Willem-Alexander, geboren 7 december 2003)

regeringsleider

Premier Mark Rutte (vanaf 14 oktober 2010; Vicepremiers (vanaf 26 oktober 2017) Hugo De Jonge, Karin Kajsa Ollongren, en Carola Schouten (vanaf 26 oktober 2017)

5.

Bevolking

aantal inwoners

17.151.228

3,3% van de EU

% van de bevolking jonger dan 15

16.28%

 

% van de bevolking van 15 t/m 24

12.03%

 

% van de bevolking van 25 t/m 54

39.18%

 

% van de bevolking van 55 t/m 64

13.41%

 

% van de bevolking ouder dan 65

19.1%

 

gemiddelde levensverwachting

81.5 jaar

 

geletterdheid

 

6.

Economie

bruto binnenlands product (bbp)

$924,4 miljard

4,4% van de EU

bijdrage van landbouw aan bbp

1.6%

 

bijdrage van industrie aan bbp

17.9%

 

bijdrage van dienstensector aan bbp

70.2%

 

werkloosheid

4.9%

 

7.

Geografie

oppervlakte

41.543 km²

0,9% van de EU

laagste punt

 

hoogste punt

 

8.

Positie in Europa

aantal zetels in het
Europees Parlement

26 van de 754 zetels

gastland Europese
organen

Agentschap Europese Unie:
Europees orgaan voor de justitiële samenwerking (Eurojust)
Europese politiedienst (Europol)

prominenten in
Europa

Europese Commissie:

Frans Timmermans (belast met betere regelgeving, relaties met de Europese instellingen, rechtsregels, fundamentele rechten en duurzame ontwikkeling)

voorzitter Europees Parlement:

David-Maria Sassoli

vicevoorzitter Europese Commissie:

Frans Timmermans
Frans Timmermans

lid Europese Rekenkamer:

Alex Brenninkmeijer

rechter Europees Hof van Justitie:

Sacha Prechal

permanent vertegenwoordiger bij de EU:

Robert de Groot
 
Bovenstaande gegevens zijn voor een belangrijk deel gebaseerd op het CIA World Factbook.

9.

Volkslied

Titel: Wilhelmus van Nassouwe