Estland

Estland op de wereldkaart

Estland is het kleinste en meest noordelijke van de drie Baltische staten in noordoost-Europa. Het land heeft ongeveer 1.500 eilanden, waarvan de twee grootste, Saaremaa en Hiiumaa, gelegen zijn in de Baltische zee ten westen van het Estlandse vasteland. Ten oosten grenst Estland aan Rusland en ten zuiden aan Letland. Het land is een republiek met een parlementair stelsel, met een president als staatshoofd en een premier, die aan het hoofd staat van de regering. De huidige president van Estland is Kersti Kaljulaid, die in oktober 2016 verkozen werd door het Estse parlement, de Riigikogu. In datzelfde jaar werd de sociaal-liberale Jüri Ratas premier van Estland. Hij werd in maart 2019 opnieuw benoemd.

Het huidige Estland was lange tijd geen zelfstandige staat. In de twaalfde eeuw werd het gebied dat nu Estland en Letland beslaat Livonia genoemd en bewoond door een Fins-Oegrisch volk. Dit gebied werd tijdens de dertiende eeuw veroverd en gekerstend door Duitse ridderordes, waarna het werd georganiseerd als een confederatie van staatjes, steden en regio's die door ridders bestuurd werden. In de daaropvolgende eeuwen werd het gebied welvarend door de Oostzeehandel in graan. Het werd achtereenvolgens veroverd door Zweden en Rusland, waarvan Estland zich onafhankelijk verklaarde na de Russische Oktoberrevolutie van 1917. In 1940 werd het land bezet en opgenomen in de Sovjet-Unie, waarvan het onafhankelijk werd na de val van de Sovjet-Unie in 1991.

Bekende Esten in de literatuur zijn de negentiende-eeuwse schrijver Anton Hansen Tammsaare en de twintigste eeuwse schrijvers Jaan Kross en Tõnu Õnnepalu. In de muzikale wereld is de Estse componist Arvo Pärt bekend, evenals de dirigenten Neeme Järvi en Paavo Järvi. Estland bracht diverse bekende sporters voort, zoals de roeier Jueri Jaanson en de wielersprinter Jaan Kirsipuu. Andrus Veerpalu won goud bij het onderdeel cross country skiën op de Winterspelen en de discuswerper Gerd Kanter won op de Spelen van Peking in 2008 een gouden medaille.

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Politieke situatie

Parlementsgebouw Estland in Talinn

Na de verkiezingen in 2019 vormde de sociaal-liberaal Jüri Ratas, van de centrumrechtse partij KE, een coalitie met de rechts-nationalistische partij EKRE en het conservatieve Isamaa. Hierdoor belandde de winnaar van de verkiezingen, de centrumrechtse Hervormingspartij ER, in de oppositie. ER was er niet in geslaagd een kabinet te vormen, onder meer doordat de partij weigerde samen te werken met het rechts-nationalistische EKRE. Hoewel Ratas tijdens de verkiezingscampagne had uitgesloten een coalitie te zullen vormen met EKRE, toonde hij zich na de verkiezingen hiertoe toch bereid. Ratas werd daarom opnieuw premier, ondanks de verliezen die zijn partij had geleden in de verkiezingen.

Sinds Estlands onafhankelijkheid heeft het land voornamelijk meerderheidskabinetten gehad. Lange tijd werden deze kabinetten gevormd door centrumrechtse partijen, waarbij de Hervormingspartij ER en de centrumrechtse partij KE elkaar regelmatig afwisselden. Zo was KE aan het bewind van 1995 tot 1999, onder de premiers Tiit Vähi en Mart Siimann. Van 1999 tot 2002 was de conservatieve Mart Laar premier, waarna bijna vijftien jaar volgden waarin de Hervormingspartij ER aan de macht was. In deze perioden vormden de premiers Siim Kallas (2002-2003), Juhan Parts (2003-2005) en Andrus Ansip (2005-2014) centrumrechtse kabinetten, waarna Taavi Rõivas (2014-2016) aan het hoofd stond van een centrumlinks kabinet. Sinds 2016 is Jüri Ratas premier van Estland.

Estland is lid van de Europese Unie sinds 2004 en lid van de eurozone sinds 2011. Het land heeft zes Europarlementariërs en is een keer voorzitter geweest van de Raad, van juli tot december 2017. De voormalige premier Andrus Ansip is de Estse eurocommissaris. Hij is vicevoorzitter en is verantwoordelijk voor de digitale interne markt.

Staatsvorm, partijen en kiesstelsel

Estland is een republiek met een parlementair stelsel. De president wordt door het parlement voor vijf jaar gekozen (maximaal twee ambtstermijnen). Als na drie rondes geen kandidaat twee derde van de stemmen heeft gekregen, wordt de verkiezing overgenomen door een speciaal kiescollege (parlement en lokale bestuurders) dat moet kiezen tussen de twee kandidaten met de meeste stemmen. De minister-president is regeringsleider. Het kabinet dat hij leidt, heeft de uitvoerende macht en samen met het parlement oefent het kabinet de wetgevende macht uit. Het kabinet kan bij een stemming over een wetsvoorstel tevens de vertrouwensvraag voorleggen. Het parlement (Riigikogu) bestaat uit één Kamer en telt 101 leden, die iedere vier jaar worden gekozen.

Zowel de president, gerechtshoven en Hooggerechtshof als de Ombudsman kunnen wetten laten toetsen aan de Grondwet. Het Hooggerechtshof treedt dan op als constitutioneel hof. Het houden van referenda is mogelijk en dat gebeurde onder meer bij de vraag of Estland moest toetreden tot de EU.

Kiesstelsel

De 101 parlementsleden worden in twaalf districten gekozen, die afhankelijk van het aantal inwoners zes tot dertien afgevaardigden kiezen op basis van evenredige vertegenwoordiging. Restzetels worden op basis van de landelijke uitslag verdeeld. Er geldt een kiesdrempel van vijf procent.

Partijen

Sinds 2007 is de liberale ER (Eesti Reformierakond, Estse Hervormingspartij) de grootste partij. Een populistischer, sociaal-liberale partij is Eesti Keskerakond (Estse Centrumpartij). Beide partijen zijn aangesloten bij de Europese Liberalen en Democraten.

Verwant aan de Europese christendemocraten, maar tevens conservatief-liberaal is Isamaa (voorheen IRL - Isamaa ja Res Publica Liit, Unie van Pro Patria en Res Publica). Deze partij ontstond in 2006 door een fusie van ERP (Erakond Res Publica, Partij 'Res Publica') en de meer conservatieve Pro Patria of Vaderlandsunie.

Aan de centrumrechtse zijde staat ook de kleine boerenpartij ERL of (Eestimaa Rahvaliit (Volksunie van Estland), die in 2003-2007 vertegenwoordigd was in centrumrechtse kabinetten. In 2014 werd een nieuwe populistisch-conservatieve partij gevormd, Eesti Vabaerakond (Estse Vrije Partij). In 2019 kwam EKRE (Eesti Konservatiivne Rahvaerakond, Conservatieve Estse Volkspartij), een rechts-nationalistische partij sterk op.

Ter linkerzijde staat de sociaaldemocratische SDE (Sotsiaaldemokraatlik Erakond). De partij kwam in 1999 voort uit Mõõdukad (de 'gematigden') en de rechtsere Rahvaerakond (Volkspartij). Bij de verkiezingen van 2007 kwamen voor het eerst 'de groenen' (EER, Erakond Eestimaa Rohelised) in het parlement.

In 1995 werd voor de verkiezingen KMÜ gevormd (Koonderakond ja Maarahva Ühendus), het verbond van onder meer de centrumrechtse Estse Centrumpartij (EK), EME (Eesti Maarahva Erakond, Estse Boerenpartij) en drie kleinere partijen. Die combinatie werd toen de grootste fractie in het parlement.

2.

Zetelverdeling Riigikogu vanaf 1995

jaar

ER

EK

ERP/IRL/

Isamaa

ERL

Mod

SDE

KMÜ

EKRE

Ov.

verkiezings-

datum

1995

19

16

 

8

6

41

 

11

5 maart

1999

18

28

18

 

17

   

20

7 maart

2003

19

28

28

13

6

   

7

2 maart

2007

31

29

19

6

10

   

6

4 maart

2011

33

26

23

 

19

     

2 maart

2015

30

27

14

 

15

 

7

8

1 maart

2019

34

26

12

 

10

 

19

 

3 maart

3.

Kabinetten vanaf 1995

naam

periode

kleur

partijen

belangrijke ministers

Vähi II

17 april-9 november 1995

centrumrechts

EK-KMÜ

BuZa: Sinijärv

Vähi III

9 november 1995-17 maart 1997

centrumrechts

EK-KMÜ

BuZa: Sinijärv

1995: Kallas

1996: Ilves

Siimann

17 maart 1997-25 maart 1999

centrumrechts

EK-ERL

BuZa: Ilves

1998: Mälk

Laar II

25 maart 1999-28 januari 2002

liberaal-soc.

Isa-ER-MR

BuZa: Illves

Fin: Kallas

Kallas

28 januari 2002-10 april 2003

liberaal

ER-EK

BuZa: Ojuland

Parts

10 april 2003-13 april 2005

centrumrechts

ER-ERP-ERL

BuZa: Ojuland

2005: Paet

Ansip I

13 april 2005-5 april 2007

centrumrechts

ER-EK-ERL

BuZa: Paet

Ansip II

5 april 2007-5 april 2011

brede coalitie

centrumrechts

ER-IRL

SDE (tot mei 2009)

BuZa: Paet

Ansip III

5 april 2011-26 maart 2014

centrumrechts

ER-IRL

BuZa: Paet

Rõivas I

26 maart 2014-9 april 2015

centrumlinks

ER-SDE

BuZa: Paet

nov 2014 Pentus-Rosimannus

Rõivas II

9 april 2015-23 nov. 2016

centrumlinks

ER-SDE-IRL

BuZa: Pentus-Rosimannus

juli 2015: Kaljurand

Ratas I

23 nov. 2016-29 april 2019

centrumlinks

EK-SDE-IRL

BuZa: Mikser

Ratas II

29 april 2019 - heden

rechts

EK-EKRE-Isamaa

BuZa: Urmas Reinsalu

4.

Kerngegevens

hoofdstad

Tallinn

staatshoofd

President Kersti Kaljulaid (vanaf 10 oktober 2016)

regeringsleider

Juri Ratas (vanaf 23 november 2016)

5.

Bevolking

aantal inwoners

1.228.624

0,3% van de EU

% van de bevolking jonger dan 15

16.22%

 

% van de bevolking van 15 t/m 24

8.86%

 

% van de bevolking van 25 t/m 54

40.34%

 

% van de bevolking van 55 t/m 64

13.58%

 

% van de bevolking ouder dan 65

21%

 

gemiddelde levensverwachting

77.4 jaar

 

6.

Economie

bruto binnenlands product (bbp)

$41,65 miljard

0,2% van de EU

bijdrage van landbouw aan bbp

2.8%

 

bijdrage van industrie aan bbp

29.2%

 

bijdrage van dienstensector aan bbp

68.1%

 

werkloosheid

5.8%

 

7.

Geografie

oppervlakte

45.228 km²

1,1% van de EU

laagste punt

Baltic Sea 0 m

 

hoogste punt

Suur Munamagi 318 m

 

8.

Positie in Europa

aantal zetels in het
Europees Parlement

7 van de 705 zetels

gastland Europese
organen

 

prominenten in
Europa

Europese Commissie:

 
Bovenstaande gegevens zijn voor een belangrijk deel gebaseerd op het CIA World Factbook.

9.

Volkslied

Titel: Mu isamaa, mu õnn ja rõõm