Samenwerking justitie, vrijheid en veiligheid

Beeld van Vrouwe Justitia
Bron: pixel2013 (CC0)

De landen van de Europese Unie (EU) werken steeds meer samen op het gebied van misdaadbestrijding. Dit is belangrijk omdat de controles aan de grenzen tussen de landen van de EU voor een groot deel zijn opgeheven. Personen, goederen, diensten en geld mogen zonder controle de grens over. Dat noemen we de interne markt. Daarom is er grensoverschrijdende samenwerking bij kwesties als de toestroom van vluchtelingen en asielzoekers naar lidstaten van de EU, een goede aanpak van georganiseerde misdaad en het bestrijden van het wereldwijde terrorisme.

De EU heeft op het gebied van justitie, vrijheid en veiligheid een gedeelde bevoegdheid. Dat betekent dat de EU en de lidstaten op dit gebied allebei wetgeving kunnen maken. Een lidstaat kan dit echter alleen doen als de EU nog geen wetgeving heeft ontwikkeld. Het Hof van Justitie van de EU ziet erop toe dat de Europese wetten goed in de lidstaten worden toegepast. Daarnaast bestaan er verschillende Europese agentschappen die de lidstaten ondersteunen bij de samenwerking op het gebied van misdaadbestrijding, migratie en terrorisme.

Concreet betekent dit dat de EU nationale politiediensten ondersteunt door bijvoorbeeld het uitwisselen van persoonsgegevens zoals vingerafdrukken, DNA-profielen en nummerborden. Daarnaast coördineert en ondersteunt de EU de bewaking van de buitengrenzen en is er een lijst van terroristische organisaties en personen opgesteld die het weren van deze personen mogelijk maakt. Tot slot is er sinds 2008 ook steeds meer aandacht binnen de EU voor cybercriminaliteit met betrekking tot het maken van wetgeving en opsporingsmogelijkheden binnen dit relatief nieuwe domein.

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Mijlpalen

Vroege initiatieven

Al vanaf 1957 was vrij verkeer van personen op het grondgebied van de Europese Gemeenschap een van de doelstellingen van de EG. Destijds ging het vooral om werknemers die zich in een ander land wilden vestigen; van grote migratiestromen was nog geen sprake.

Pas met de Overeenkomst van Napels van 1967 werd de basis gelegd voor samenwerking over de grenzen heen om landelijke wetgeving of gemeenschapsregels te handhaven. Vanaf 1975 begon men met het oprichten van informele netwerken om de uitwisselingen van ervaring en kennis op dit gebied tussen de lidstaten te bevorderen. Een voorbeeld hiervan is de Trevi-groep. Sinds 1984 komen de ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie meerdere keren per jaar samen om met elkaar te praten.

Interne Markt

Met de goedkeuring van de Europese Akte in 1986 begon ook de weg naar een interne markt. Personen, goederen, kapitaal en diensten moesten zich vrij in de Europese Gemeenschap kunnen bewegen. De grenscontroles tussen de lidstaten moesten worden afgeschaft en de buitengrenzen juist versterkt. Ook moest er een gezamenlijk Europees asiel- en immigratiebeleid worden ontwikkeld.

Het idee van een interne markt werd verder uitgewerkt in het Verdrag van Maastricht in 1992 en het Verdrag van Amsterdam in 1997. In het Verdrag van Amsterdam werd gesproken over het bouwen van een 'ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid'. Hieronder vallen zaken als de grondrechten, het EU-burgerschap, de mobiliteit van personen, asiel en immigratie, het visumbeleid, het beheer van de buitengrenzen en nauwe samenwerking tussen de nationale politie-, justitie- en douane-autoriteiten.

Uitdijende Samenwerking

Door het verdwijnen van de grenscontroles bleek de misdaad in Europa zich snel internationaal te verspreiden. Mensenhandel, drugstransporten, autodiefstallen en (sinds de invoering van de euro) ook valsemunterij zijn grensoverschrijdende Europese problemen geworden. In 2008 werd ook cybercrime een steeds belangrijker veld in de Europese criminaliteitsbestrijding. De politiediensten uit de lidstaten werken dan ook steeds vaker samen op deze terreinen.

Met het Verdrag van Lissabon, dat op 1 december 2009 in werking trad, stemt de Raad op meer terreinen zoals immigratiebeleid met gekwalificeerde meerderheid van stemmen. Hierdoor is het makkelijker geworden om wetgeving te creëren op het gebied van Justitie en Binnenlandse Zaken.

Lees meer

Bron

Taal

Soort Informatie

Europese Unie

NL

Inleiding + samenvatting van de EU wetgeving

Europees Bureau Eerste Kamer (EBEK)

NL

Parlementaire EuropaPoort

2.

Wie doet wat

Bij de besluitvorming op dit beleidsterrein spelen de Europese Commissie, de Raad, het Europees Parlement en de Europese Raad een rol. Voor voorstellen over vrij reizen binnen de Unie en voorstellen aangaande de werkwijze en structuur van Europol en Eurojust geldt de gewone wetgevingsprocedure.

Onder justitiële samenwerking en de ruimte van vrijheid en veiligheid vallen een aantal specifieke deelgebieden, te weten het Schengen- en visabeleid, de bestrijding van terrorisme, grenscontroles ten behoeve van het asielbeleid en criminaliteitsbeleid. Voor maatregelen op die terreinen gelden de besluitvormingsprocedures die daar vermeld staan.

 

Europees orgaan

Verantwoordelijke

Europese Commissie

Eurocommissaris voor Justitie

Eurocommissaris voor Binnenlandse Zaken

Eurocommissaris voor Waarden en Transparantie (vicevoorzitter)

Eurocommissaris voor Bevordering van onze Europese levenswijze (vicevoorzitter)

Parlementaire commissie Europees Parlement

commissie Burgerlijke vrijheden, Justitie en Binnenlandse Zaken

Nederlands lid commissie Europees Parlement

Lid/leden


Plaatsvervanger(s)

Raad van de Europese Unie

Raad Justitie en Binnenlandse Zaken (JBZ)

Nederlandse afvaardiging Raad van Ministers

Minister van Justitie en Veiligheid, Ferdinand Grapperhaus (CDA) of Minister voor Rechtsbescherming, Sander Dekker (VVD) of Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Kajsa Ollongren (D66) of Staatssecretaris voor asiel en migratie, Ankie Broekers-Knol (VVD)

In de tabel hierboven worden verschillende Eurocommissarissen genoemd. Afhankelijk van het onderwerp, is een andere commissaris verantwoordelijk. Voor voorstellen aangaande de werkwijze en structuur van Eurojust geldt dat de Eurocommissaris voor Justitie eerst verantwoordelijke is. Voor de voorstellen aangaande Europol, fundamentele rechten en de veiligheidsunie is de eerst verantwoordelijke de Eurocommissaris voor Binnenlandse Zaken.

De Eurocommissaris voor Bevordering van onze Europese levenswijze gaat over voorstellen op het gebied van veiligheid.

Invloed nationale parlementen

Nationale parlementen van de lidstaten kunnen binnen acht weken nadat de Europese Commissie een voorstel heeft bekendgemaakt, laten weten dat de Europese Unie zich niet met het onderwerp zou moeten bezighouden.

Vanuit het Nederlandse parlement zijn bij dit beleidsterrein betrokken:

 

Bij administratieve samenwerking tussen de diensten op het gebied van veiligheid en justitie kunnen de lidstaten van de Europese Unie ook initiatiefvoorstellen indienen. Voorwaarde is dat een initiatief ten minste door een kwart van de lidstaten wordt ingediend.

Betrokken bij uitvoering

 

3.

Juridisch kader

De samenwerking op het gebied van justitie, vrijheid en veiligheid vindt haar basis in de politiële en justitiële samenwerking in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VwEU).

  • beginselen en politiële en justitiële samenwerking: derde deel VwEU titel V hoofdstuk I (artikelen 67 t/m 76), hoofdstuk 4 (artikelen 82 t/m 86), hoofdstuk 5 (artikelen 87 t/m 89), zevende deel VwEU art. 346 lid 1a

Voor specifieke deelgebieden als visabeleid, de bestrijding van terrorisme, en grenscontroles zie die onderdelen op de site.