Bevoegdheden Europees Parlement - Hoofdinhoud

De zeggenschap van het Europees Parlement (EP) verschilt per beleidsterrein. In de meeste gevallen heeft is het EP medewetgever, maar op een aantal beleidsterreinen zijn de bevoegdheden van het EP zeer beperkt. Initiatiefrecht heeft het EP niet. Het EP heeft wel controlebevoegdheid en kan de Europese Commissie als geheel (maar individuele commissarissen niet) wegsturen.

Het Europees Parlement (EP) stelt op de meeste beleidsterreinen samen met de Raad van de Ministers (kortweg de Raad) Europese regelgeving vast. Uitzonderingen hierop zijn het buitenlands- en veiligheidsbeleid, fiscaal beleid, familierecht, eurobeleid en het werkgelegenheidsbeleid. Op deze terreinen moet de Raad het EP om advies vragen. Het Europees Parlement beslist in die gevallen niet mee over voorstellen, en ze kan ze ook niet amenderen. Ook de Europese Commissie (EC) speelt een belangrijke rol in het wetgevingsproces, het buitenlands- en veiligheidbeleid daar gelaten.

De vaststelling van Europese wetgeving verloopt via gecompliceerde en voor buitenstaanders weinig inzichtelijke procedures. In verreweg de meeste gevallen beslist het Europees Parlement met meerderheid van stemmen. Op terreinen waar het EP en de Raad hun wetgevende bevoegdheid delen neemt de Raad in de regel besluiten met gekwalificeerde meerderheid van stemmen.

Meer over

Het EP kan de Europese Commissie (EC) verzoeken met wetgeving op een bepaald terrein te komen (voor zover de EU op dat terrein bevoegdheid heeft), maar heeft zelf geen recht van initiatief om wetgeving voor te stellen.

Meer over

Het meerjarig financieel kader - dat over vijf jaar of meer strekt - wordt vastgesteld door de Raad (met eenparigheid van stemmen) en het Europees Parlement (met meerderheid van stemmen).

Het voorontwerp voor de jaarlijkse EU-begroting wordt opgesteld door de EC, waarna de Raad en het EP de begroting samen vaststellen.

Besluitvorming jaarlijkse begroting

Het EP kan in eerste lezing:

• - 

  de begroting goedkeuren
• - 

  geen besluit nemen wat na 42 dagen telt als goedkeuring
• - 

  amendementen voorstellen

Wanneer het EP de begroting amendeert kunnen er twee dingen gebeuren:

• - 

  de Raad neemt binnen 10 dagen alle amendementen over en keurt de begroting goed
• - 

  vertegenwoordigers van het EP, de Raad en de Commissie komen bijeen in een speciaal bemiddelingscomité

Het bemiddelingscomité heeft 21 dagen om tot overeenstemming te komen. Daarna moeten het EP en de Raad beiden het resultaat goedkeuren. Zo niet, en als men in het bemiddelingscomité niet op tijd tot overeenstemming komt, moet de EC een nieuwe begroting indienen.

Voor alle stappen in het vaststellen van de jaarlijkse begroting geldt dat het EP besluiten neemt met een meerderheid van stemmen.

Inkomsten en eigen middelen

Het hierboven beschreven budgetrecht betreft alleen de uitgaven van de Europese Unie. Het Europees Parlement heeft geen zeggenschap over hoe de EU aan haar middelen komt. Die beslissing wordt genomen door de Raad, met eenparigheid van stemmen. Het EP wordt slechts geraadpleegd.

Meer over

Het EP heeft een controlerende bevoegdheid bij de activiteiten van de EU. Zo zijn de EC en de Raad van Ministers verplicht om (maandelijks en jaarlijks) verslagen ter goedkeuring voor te leggen aan het EP. Ook de voorzitter van de EU verantwoordt zich bij aanvang en na afloop van het voorzitterschap over het programma. Om de controle te vergemakkelijken, stelt het EP met regelmaat (tijdelijke) enquêtecommissies in.

Het EP heeft het recht de door de Europese Raad beoogde voorzitter van de EC goed- dan wel af te keuren. Het EP heeft dus niet het recht zelf de voorzitter van de Europese Commissie te kiezen.

Het EP heeft wel het recht de EC in zijn geheel weg te sturen, maar kan dat niet bij individuele commissarissen. Omdat het wegsturen van de gehele EC een nogal drastische maatregel is, wordt dit wel de 'nucleaire optie' genoemd.

In 1999 stapte de voltallige EC onder leiding van de Luxemburgse voorzitter Santer na lang touwtrekken op toen het EP dreigde het vertrouwen op te zeggen. Europees commissaris Edith Cresson was namelijk in opspraak geraakt vanwege beschuldigingen van fraude en vriendjespolitiek, en de EC weigerde Cresson te vragen terug te treden

Het Europees Parlement benoemt de Europese Ombudsman voor een periode van vijf jaar. De leden van de Europese Rekenkamer (één per lidstaat) worden met eenparigheid van stemmen door de Raad benoemd na raadpleging van het Europees Parlement.