Kabinet-Colijn V (1939)

Foto kabinet-Colijn V (nieuwe ministers) grootvergrootglas

Het vijfde kabinet-Colijn is buiten partijen om gevormd door Colijn, die volgens eigen zeggen de hem gegeven formatieopdracht heeft aanvaard als ware het een koninklijk bevel. De ministers komen uit ARP en CHU of zijn partijloze liberalen. Het kabinet telt meer liberalen (vooral oud-Indische bestuurders) dan er in de Tweede Kamer zitten. Het wordt direct bij zijn eerste optreden naar huis gestuurd.

De val van het kabinet wordt bewerkstelligd door aanneming van een door RKSP-fractievoorzitter Deckers ingediende motie, waarin het optreden van het kabinet wordt afgekeurd. Deze krijgt steun van de RKSP, SDAP, VDB, CDU en Communisten. Tegen stemmen ARP, CHU en Liberale Staatspartij, NSB en SGP.

Het vijfde kabinet-Colijn treedt aan op 25 juli 1939 en wordt 27 juli demissionair. Op 10 augustus volgt het tweede kabinet-De Geer het kabinet op.

Samenstelling kabinet

Algemene Zaken
minister: Dr. H. Colijn (arp)

Buitenlandse Zaken
minister: Mr. J.A.N. Patijn (lib.-partijloos)

Justitie
minister: Mr. J.A. de Visser (chu)

Binnenlandse Zaken
minister: H. van Boeijen (chu)

Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen
minister: Dr. B.J.O. Schrieke (lib.-partijloos)

Financiën
minister: Ch.W. Bodenhausen (lib.-partijloos)

Defensie
minister: Dr. J.J.C. van Dijk (arp)

Waterstaat
minister: Jhr.Ir. O.C.A. van Lidth de Jeude (lsp)

Economische Zaken
minister a.i.: Dr. H. Colijn (arp)

Sociale Zaken
minister: Dr. M.H. Damme (lib.-partijloos)

Koloniën
minister: C. van den Bussche (lib.-partijloos)

Formatie

Na de val van het vierde kabinet-Colijn wordt de minister-president benoemd tot formateur. Hij stuurt aan op een kabinet van de zes grote partijen. RKSP, SDAP en VDB wijzen dit af.

De koningin raadpleegt hierna op 7 juli in een gezamenlijk overleg haar belangrijkste adviseurs, de voorzitters van Eerste en Tweede Kamer, de vicepresident van de Raad van State en de liberale minister van Staat, Fock. Een concrete oplossing weten zij niet aan te dragen.

Hierna wordt verrassend oud-Kamervoorzitter en staatsraad Koolen (RKSP), een vertegenwoordiger van de conservatieve vleugel van zijn partij, tot formateur benoemd. Hij heeft echter geen succes.

Colijn krijgt vervolgens wederom een formatieopdracht. Hij streeft naar een kabinet dat los staat van de Tweede Kamerfracties en waarvan de ministers op persoonlijke titel worden benoemd. Katholieken en vrijzinnig-democraten (onder wie Oud) weigeren zitting te nemen in het kabinet. Naast drie zittende ministers (Van Boeyen, Van Dijk en Patijn) en de liberale oud-minister Van Lidth de Jeude worden personen van buiten de politiek aangezocht.

Kerngegevens

  Tweede Kamer Eerste Kamer minister­raad
ARP 17 7 2
CHU 8 6 2
Vrijheidsbond 4 3 1
partijloos - - 5
totaal 29
(29%)
16
(32%)
 

data en feiten formatie

datum wat wie tot en met dagen
30 juni 1939 benoeming (in)formateur H. Colijn 9 juli 1939 10
9 juli 1939 benoeming (in)formateur D.A.P.N. Koolen 14 juli 1939 6
14 juli 1939 benoeming (in)formateur H. Colijn 25 juli 1939 12
25 juli 1939 beëdiging nieuwe bewindslieden Koningin Wilhelmina 26 juli 1939 2
27 juli 1939 kabinet demissionair   9 augustus 1939 14
10 augustus 1939 ontslag verleend Koningin Wilhelmina