Kabinet-Lubbers I (1982-1986)

Foto kabinet-Lubbers Ivergrootglas

Dit kabinet van CDA en VVD presenteert zich als een 'no nonsense-kabinet'. Het richt zich op sanering van de overheidsfinanciën door bezuinigingen en afstoting van overheidstaken, en op herstel van werkgelegenheid. Er wordt onder meer gekort op uitkeringen en onderwijs- en ambtenarensalarissen. Ook sectoren als volksgezondheid en welzijn moeten inleveren. De werkloosheid, die tot recordhoogte was opgelopen, gaat geleidelijk afnemen.

Het kabinet krijgt te maken met veel maatschappelijk verzet, niet alleen vanwege zijn financieel-economische beleid, maar ook door het besluit kruisraketten te plaatsen. Hiertegen wordt een petitionnement georganiseerd. Premier Lubbers voert het CDA echter in 1986 naar winst en het beleid van het kabinet wordt door het volgende kabinet voortgezet.

Het kabinet bestaat uit acht ministers van het CDA en zes van de VVD. Minister-president Lubbers is lid van het CDA. Het eerste kabinet-Lubbers treedt op 4 november 1982 aan en premier Lubbers legt op 22 november 1982 de regeringsverklaring af. Het kabinet wordt op 24 mei 1986 demissionair en op 14 juli 1986 treedt het tweede kabinet-Lubbers aan.

Formatie

De PvdA, die als grootste partij uit de verkiezingen was gekomen, is het eerst aan zet. Informateur van Kemenade moet de mogelijkheden onderzoeken voor het vormen van een kabinet met een brede, dan wel zo breed mogelijke, steun. Zijn ideeën worden echter niet door de grote fracties gedeeld zodat hij zijn opdracht na drie weken aan de Koningin teruggeeft. Dan is CDA-informateur Scholten aan de beurt. Hij werkt naar een CDA-VVD kabinet.

Spotprent kabinet Lubbers Ivergrootglas

Saillant detail is nog dat dan Van Agt, politiek leider van het CDA, aangeeft de politiek te verlaten. Hoewel hij al wel had aangekondigd dat hij mogelijkerwijs tijdens deze kabinetsperiode tot dat besluit zou komen, hield niemand er rekening mee dat dat nu al zou gebeuren. Lubbers neemt het politiek leiderschap van het CDA over.

Scholten weet al snel een ontwerp voor een regeerakkoord voor CDA en VVD neer te leggen. De mogelijke plaatsing van kruisraketten in Nederland is nog een problemen. VVD is voor, het CDA weet het nog niet. Scholten lost dit handig op door nog geen principebesluit in het regeerakkoord op te nemen.

Lubbers krijgt de formatieopdracht en vormt vlot een kabinet met de VVD. Het CDA krijgt de zware portefeuilles.

 
datum wat wie tot en met dagen
8 september 1982 Tweede Kamer­verkiezingen      
10 september 1982 benoeming (in)formateur J.A. van Kemenade 30 september 1982 21
1 oktober 1982 benoeming (in)formateur W. Scholten 29 oktober 1982 29
30 oktober 1982 benoeming (in)formateur R.F.M. Lubbers 4 november 1982 6
4 november 1982 beëdiging nieuwe bewindslieden Koningin Beatrix 21 mei 1986 1294
22 mei 1986 kabinet demissionair   13 juli 1986 53
14 juli 1986 ontslag verleend Koningin Beatrix    

Regeerakkoord en regeringsverklaring

Regeerakkoord

Datum 30 oktober 1982

  Tekst (PDF), vanaf p. 12

Regeringsverklaring

Datum 22 november 1982

  Letterlijke tekst (PDF)   

Samenstelling kabinet

Minister-President
Drs. R.F.M. Lubbers (cda)

Viceminister-president
Drs. G.M.V. van Aardenne (vvd)

Algemene Zaken
minister: Drs. R.F.M. Lubbers (cda)

Buitenlandse Zaken
minister: Mr. H. van den Broek (cda)
staatssecretaris: Dr. W.F. van Eekelen (vvd) (5 november 1982 - 14 juli 1986)

minister voor Ontwikkelingssamenwerking
minister: Drs. E.M. Schoo (vvd)

Justitie
minister: Mr. F. Korthals Altes (vvd)
staatssecretaris: Mr. V.N.M. Korte-van Hemel (cda) (8 november 1982 - 14 juli 1986)

Binnenlandse Zaken
minister: Mr. J.G. Rietkerk (vvd) (4 november 1982 - 20 februari 1986)
minister a.i.: Mr. F. Korthals Altes (vvd) (21 februari 1986 - 12 maart 1986)
minister: Dr. R.W. de Korte (vvd) (12 maart 1986 - 14 juli 1986)
staatssecretaris: Drs. M.J.J. van Amelsvoort (cda) (8 november 1982 - 14 juli 1986)

Onderwijs en Wetenschappen
minister: Drs. W.J. Deetman (cda)
staatssecretaris: Drs. N.J. Ginjaar-Maas (vvd) (5 november 1982 - 14 juli 1986)
staatssecretaris: Drs. G. van Leijenhorst (cda) (8 november 1982 - 14 juli 1986)

Financiën
minister: Dr. H.O.Ch.R. Ruding (cda)
staatssecretaris: Mr. H.E. Koning (vvd) (5 november 1982 - 14 juli 1986)

Defensie
minister: Dr. J. de Ruiter (cda)
staatssecretaris: J. van Houwelingen (cda) (5 november 1982 - 14 juli 1986)
staatssecretaris: Ch. Schwietert (vvd) (8 november 1982 - 12 november 1982)
staatssecretaris: Drs. W.K. Hoekzema (vvd) (19 november 1982 - 14 juli 1986)

Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
minister: Dr. P. Winsemius (vvd)
staatssecretaris: Mr. G.Ph. Brokx (cda) (5 november 1982 - 14 juli 1986)

Verkeer en Waterstaat
minister: Drs. N. Smit-Kroes (vvd)
staatssecretaris: Drs. J.F. Scherpenhuizen (vvd) (8 november 1982 - 14 juli 1986)

Economische Zaken
minister: Drs. G.M.V. van Aardenne (vvd)
staatssecretaris: Mr.Drs. F. Bolkestein (vvd) (5 november 1982 - 14 juli 1986)
staatssecretaris: P.H. van Zeil (cda) (5 november 1982 - 22 juni 1986)

Landbouw en Visserij
minister: Ir. G.J.M. Braks (cda)
staatssecretaris: A. Ploeg (vvd) (8 november 1982 - 14 juli 1986)

Sociale Zaken en Werkgelegenheid
minister: Drs. J. de Koning (cda)
staatssecretaris: L. de Graaf (cda) (5 november 1982 - 14 juli 1986)
staatssecretaris: Mr. A. Kappeyne van de Coppello (vvd) (8 november 1982 - 14 juli 1986)

Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur
minister: Mr.Drs. L.C. Brinkman (cda)
staatssecretaris: Drs. J.P. van der Reijden (cda) (5 november 1982 - 14 juli 1986)

belast met coördinatie van aangelegenheden de Nederlandse Antillen betreffend en met de zorg voor aan de Nederlandse Antillen te verlenen hulp en bijstand
minister: Drs. J. de Koning (cda)

Mutaties

Nog voor het kabinet goed en wel van start is, treedt de nieuw benoemde staatssecretaris van Defensie, Schwietert (VVD), al weer af. Hij blijkt zijn c.v. wat te hebben aangedikt, en kan vanwege de discussie die dat oplevert niet goed functioneren. Zijn partijgenoot Hoekzema, burgemeester van Coevorden, volgt hem op. 

Begin 1986 overlijdt minister Rietkerk (VVD) van Binnenlandse Zaken. Hij wordt opgevolgd door zijn partijgenoot en Tweede Kamerlid De Korte.

Parlementaire verhoudingen

  Tweede Kamer tot 5 november 1982 Tweede Kamer van 5 november 1982 tot 8 december 1983 Tweede Kamer van 8 december 1983 tot 3 juni 1986 Tweede Kamer vanaf 3 juni 1986
CDA 45 45 43 54
VVD 36 36 36 27
totaal 81
(54%)
81
(54%)
79
(52.7%)
81
(54%)

  Eerste Kamer tot 13 september 1983 Eerste Kamer van 13 september 1983 tot 3 juni 1986 Eerste Kamer vanaf 3 juni 1986 minister­raad/(kabinet)
CDA 28 26 26 8 (16)
VVD 12 17 16 6 (14)
totaal 40
(53.3%)
43
(57.3%)
42
(56%)
 

Financieel-economisch beleid

Er wordt bezuinigd op alle sectoren, maar vooral ambtenaren- en onderwijssalarissen en uitkeringen merken daarvan direct de gevolgen. In 1983 wordt gekort op de kinderbijslag. Het totale bezuinigingspakket voor 1984 is bijna 12 miljard gulden. In de loop van 1983 treedt licht economisch herstel op, maar de werkloosheid blijft erg hoog (in 1984 zijn er nog 800.000 werklozen).

De ambtenarensalarissen worden per 1 januari 1983 'bevroren' en per 1 oktober 1983 met 2% gekort. Er zijn vooral in 1983 en 1984 diverse grote protest- en stakingsacties, onder meer van ambtenaren, onderwijzers, PTT-, bus- en spoorwegpersoneel en van politiefunctionarissen. In 1984 wordt wel een akkoord bereikt over arbeidstijdverkorting die moeten leiden tot meer banen bij de overheid.

In februari 1983 staakt de overheid de steun aan het RSV-concern. Ook andere bedrijven, zoals Boskalis en diverse scheepswerven komen in de problemen.

Bijzonderheden

kruisraketten

Op 1 juni 1984 besluit het kabinet tot plaatsing van 48 kruisraketten op de luchtmachtbasis Woensdrecht (die in juni 1983 was aangewezen als locatie). De daadwerkelijke uitvoering werd echter uitgesteld tot 1 november 1985. De plaatsing zou niet doorgaan als de Sovjet-Unie over minder dan 378 SS-20-raketten zou beschikken. Begin 1986 stemde het parlement in met een verdrag tussen Nederland en de VS over de plaatsing van de kruisraketten.

Het maatschappelijk protest tegen de plaatsing kreeg vorm in een grote vredesdemonstratie in Den Haag (29 oktober 1983) en door een volkspetitionnement (3,7 miljoen handtekeningen).

Studiefinanciering

Er komt een nieuw stelsel van studiefinanciering, waarbij verkorting van de studieduur een belangrijk doel is. Er komt een basisbeurs en een aanvullende beurs in de vorm van een lening. Studenten moeten daardoor vaker lenen en eerder een beroep doen op bijdragen van de ouders.

RSV-enquête

De  parlementaire enquête  naar de ondergang van het RSV-concern brengt minister Van Aardenne (VVD) van Economische Zaken in 1984 in de problemen. Als minister van hetzelfde ministerie zou hij volgens de enquêtecommissie in 1978 de Tweede Kamer onvolledig en misleidend hebben ingelicht. Van Aardenne mag van de Tweede Kamer uiteindelijk wel blijven zitten, maar wordt nadien als 'aangeschoten wild' beschouwd.

Overige onderwerpen:

  • de gevolgen van het kernongeluk in Tsjernobyl, waarna een nieuwe discussie ontstaat over het gebruik van kernenergie
  • privatiseringen (PTT, Staatsdrukkerij)
  • spreiding van rijksdiensten. In 1984 besluit het kabinet dat de PTT top verhuist naar Groningen.
  • de financiering van de Europese Gemeenschap staat onder druk door de eis van het Verenigd Koninkrijk om minder te hoeven bijdragen. Nederland speelt een bemiddelende rol.
  • de invoering van een superheffing om de overproductie van melk tegen te gaan
  • aankondiging van hervorming van de mediawetgeving in de Medianota (1985)
  • de status aparte voor Aruba
  • de vorming van een aparte provincie Rijnmond wordt afgeblazen
  • vorming van een Postbank NV
  • het rapport van de Staatscommissie-Jeukens over euthanasie. Het kabinet komt echter niet met wetgeving
  • de mislukte kandidatuur van Amsterdam voor de organisatie van de Olympische Spelen in 1992
  • de weigering in 1985 van minister Brinkman om de satirische auteur Hugo Brandt Cortius de P.C. Hooftprijs toe te kennen

Troonredes

Lees meer