Dr. D. (Dick) Dolman

foto Dr. D. (Dick) Dolmanvergrootglas Tien jaar de alom gewaardeerde Tweede Kamervoorzitter. Na een ambtelijke loopbaan in 1970 PvdA-Tweede Kamerlid. Aanvankelijk volksgezondheidsspecialist, maar vanaf 1973 financieel woordvoerder. Volgde in 1979 Vondeling op als Kamervoorzitter. Werd geprezen vanwege de strenge maar rechtvaardige wijze waarop hij voorzat. Enkele malen herkozen, hoewel de PvdA niet steeds de grootste fractie was. Zette zich in voor verbetering van de werkwijze van de Kamer en voor versterking van haar positie. Taalpurist en liefhebber van dichtkunst, die over verfijnde humor beschikt. Was na zijn Kamervoorzitterschap vijftien jaar lid van de Raad van State.

PvdA
in de periode 1970-2005: lid Tweede Kamer, voorzitter Tweede Kamer, lid Raad van State

voornaam (roepnaam)

Dirk (Dick)

personalia

geboorteplaats en -datum
Empe (gem. Brummen, Gld.), 2 juli 1935

levensbeschouwing
geen godsdienst (later)

partij/stroming

partij(en)
PvdA (Partij van de Arbeid), vanaf 1954

partij waarop werd gestemd
GroenLinks (enkele keren, in de periode-Kok/Melkert)

hoofdfuncties en beroepen

  • ambtenaar Preventiefonds, ministerie van Sociale Zaken en Volksgezondheid, van 1963 tot 1966 
  • plaatsvervangend hoofd directie Algemene Economische Politiek, ministerie van Economische Zaken, van 1 maart 1966 tot mei 1970 
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 12 mei 1970 tot 1 juli 1990 
  • voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 juli 1979 tot 14 september 1989 
  • lid Raad van State, van 1 juli 1990 tot 1 november 2003 (benoemd bij K.B. van 14 mei 1990) 
  • lid in buitengewone dienst, Raad van State, van 1 november 2003 tot 1 augustus 2005 

partijpolitieke functies

vorige
  • lid landelijk bestuur "Nieuwe Koers", van 1957 tot 1958 (jongerenorganisatie PvdA) 
  • voorzitter PvdA afdeling te 's-Gravenhage 
  • lid bestuur PvdA gewest 's-Gravenhage 
  • lid partijbestuur PvdA, van 7 maart 1969 tot 6 februari 1971 
  • lid kernredactie "Socialisme en Democratie" 
  • lid fractiebestuur PvdA Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 14 maart 1972 tot 12 mei 1973 
  • lid commissie gezamenlijk verkiezingsprogramma PvdA-D'66-PPR (Keerpunt'72), 1972 
  • vicefractievoorzitter PvdA Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 12 mei 1973 tot 16 januari 1978 
  • tweede vicefractievoorzitter PvdA Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 januari 1978 tot 17 juli 1979 

nevenfuncties

huidige
  • lid bestuur Kiliaanstichting 
  • voorzitter bestuur "Stichting Oranjehotel" 

vorige
  • voorzitter Democratisch-Socialistische Studenten Vereniging "Politeia" (in studententijd) 
  • lid Raad van Commissarissen N.V. Centrale Arbeiders Levensverzekeringsbank (nog in 1984) 
  • lid bestuur "Groene Kruis" te 's-Gravenhage 
  • lid Universiteitsraad, Rijksuniversiteit Leiden, vanaf december 1971 
  • voorzitter bestuur "Groene Kruis" te 's-Gravenhage 
  • voorzitter Nederlandse Stichting Hulp Polen 
  • lid Raad van Advies en Toezicht Staatsdrukkerij- en Uitgeversbedrijf 
  • voorzitter curatorium perscentrum "Nieuwspoort" 
  • voorzitter Jury "Prijs Dagbladjournalistiek" 
  • columnist dagblad "Trouw" 
  • lid bestuur Stichting Parlementaire Geschiedenis 
  • lid Nationaal Comité Europees jaar van het toerisme, van juli 1989 tot 1 januari 1990 
  • lid curatorium Stichting "Willem Drees-lezing" 
  • lid bestuur Genootschap "Onze Taal" 
  • lid bestuur Stichting SOV Catering Services 
  • lid bestuur Stichting "Vrienden Portugese Synagoge" 
  • lid Raad van Advies Tinbergen Instituut 
  • voorzitter Nationaal Reumafonds/Nederlandse Vereniging voor Reumabestrijding, van november 1990 tot juni 1998 
  • lid Bestuur Stichting Indisch Cultureel Centrum 
  • voorzitter Genootschap Nederland-Israël 
  • lid Raad van Commissarissen "Kimberly-Clark Benelux Operations" B.V. 
  • voorzitter "Vereniging van Vrienden Rijksmuseum van Oudheden" (RoMeO) te Leiden 
  • lid curatorium (later Raad van Advies) Anne Frank Stichting 
  • lid bestuur Stichting "Geuzenverzet" 
  • voorzitter Stichting "Biowetenschappen en Maatschappij" 
  • belast met onderzoek naar nevenfuncties procureur-generaal Steenhuis van het ressort Groningen, januari 1998 
  • vicevoorzitter Genootschap "Onze Taal" 
  • voorzitter Adviescollege besteding vierde tranche goudpool (van door Nazi-Duitsland) geroofd goud), vanaf 31 augustus 1998 
  • voorzitter bestuur Letterkundig Museum te 's-Gravenhage, van 1 oktober 1998 tot 1 december 2006 

afgeleide functies, presidia etc.
  • ondervoorzitter bijzondere commissie voor het wetsvoorstel begeleiding spaarloon op het terrein van belasting- en premieheffing (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 8 juni 1972 tot november 1972 
  • voorzitter bijzondere commissie voor het wetsvoorstel wijziging Landbouwwet, Financiële Verhoudingswet 1960 en de Provinciewet (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 1 februari 1973 tot maart 1973 
  • voorzitter vaste commissie voor Financiën (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 19 juni 1973 tot 24 januari 1978 
  • voorzitter bijzondere commissie voor de Nota over het te voeren beleid inzake collectieve voorzieningen en de werkgelegenheid (1%-operatie) (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 10 juni 1976 tot 28 oktober 1976 
  • voorzitter bijzondere commissie voor het wetsvoorstel vervanging van kinderaftrek van de loon- en inkomstenbelasting door verhoging van de kinderbijslag (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 28 oktober 1976 tot 17 juli 1979 
  • lid Presidium (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 9 juni 1977 tot 17 juli 1979 (vierde ondervoorzitter) 
  • voorzitter vaste commissie voor Volksgezondheid (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 24 januari 1978 tot 17 juli 1979 
  • voorzitter bijzondere commissie voor het wetsvoorstel over de Vermogensaanwasdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 13 april 1978 tot 17 juli 1979 
  • voorzitter bijzondere commissie voor de Nota Bestek'81 (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 28 juni 1978 tot juli 1979 
  • voorzitter Presidium (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 17 juli 1979 tot 14 september 1989 
  • voorzitter Commissie voor de Werkwijze (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 28 augustus 1979 tot 14 september 1989 
  • voorzitter bijzondere commissie voor de zaak-Aantjes (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 28 augustus 1979 tot 19 september 1979 
  • voorzitter bijzondere commissie OOW (Onderzoek Organisatie en Werkwijze van de Kamer) (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 7 maart 1985 tot juni 1986 
  • lid afdeling Geschillen van Bestuur (Raad van State) 
  • lid afdeling Economische Zaken (Raad van State) 
  • lid afdeling Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur (Raad van State) 

opleiding

lager onderwijs
  • Openbare lagere school, van 1942 tot 1947 

voortgezet onderwijs
  • gymnasium-b, "Stedelijk Gymnasium" te Zutphen, van 1947 tot 1953 

academische studie
  • economie, Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, van 1953 tot 1959 

promotie
  • economische wetenschappen, Universiteit van Amsterdam, 31 januari 1964 

activiteiten

als parlementariër
  • Hield zich tot 1979 in de Tweede Kamer vooral bezig met volksgezondheid, financiën (belastingen) en economische zaken (consumentenbeleid). Was vanaf 1973 financieel-woordvoerder en voerde in de jaren 1973-1978 het woord bij de algemene financiële beschouwingen. 
  • Diende in 1972 samen met zijn fractiegenoot Theo van Lier een initiatiefwetsvoorstel in over de heffing van belasting van degenen die alleen van een uitkering ingevolge de AWW leven. Dit wetsvoorstel werd door de Tweede Kamer verworpen. 
  • Interpelleerde op 15 maart 1978 minister Andriessen over de relatie tussen de aangekondigde belastingverlichting en het rapport-Hofstra 
  • Tijdens zijn voorzitterschap kwam, in 1980, een wijziging van het Reglement van Orde tot stand, waarbij de zogenaamde UCV's (Uitgebreide Commissie Vergadering) werden ingesteld 
  • Leidde in 1985/1986 een Kamercommissie die werd ingesteld na behandeling van het rapport van de RSV-enquêtecommissie en die onderzoek deed naar de organisatie en werkwijze van de Tweede Kamer. Aanbevolen werd onder meer contacten tussen de Kamer en ambtenaren en externe adviesorganen te intensiveren, de staf van de commissie voor de Rijksuitgaven te versterken, verbetering van het begrotingsonderzoek, oprichting van een bureau wetgeving en instelling van een vaste staf, onder leiding van een griffier, bij alle commissies. 

opvallend stemgedrag
  • Behoorde in 1970 tot de minderheid van zijn fractie die vóór (verworpen) moties-Van der Spek stemde over volkenrechtelijke erkenning van de DDR en erkenning van de Democratische Republiek Vietnam (Noord-Vietnam) 
  • In 1970 stemden hij en Van den Doel als enigen tegen het wetsontwerp Herziening van het financieel statuut voor het Koninklijk Huis, omdat hij de voorgestelde uitkeringen te hoog vond en het mythologische beeld van het koningshuis daarmee werd bevestigd 
  • Behoorde in 1972 tot de acht leden van zijn fractie die tegen het wetsvoorstel Wet financieel statuut van het Koninklijk Huis stemden 
  • Behoorde in 1976 tot de minderheid van zijn fractie die voor het initiatiefwetsvoorstel-Van der Sanden over het verhogen van de kiesdrempel stemde 
  • In 1980 stemden hij en Epema-Brugman en Voogd als enigen van hun fractie vóór een wetsvoorstel tot verhoging van de alcoholaccijns 

wetenswaardigheden

algemeen
  • Was tijdens de kabinetsformatie in 1977 kandidaat voor het staatssecretariaat op volksgezondheid 
  • Had groot gezag als Tweede Kamervoorzitter door zijn onafhankelijke, maar ook strenge leiding. Werd in 1981 en 1986 herkozen als Tweede Kamervoorzitter hoewel de PvdA niet de grootste fractie was in de Tweede Kamer. 
  • Stelde - voor een Kamervoorzitter hoogst ongebruikelijk - in 1981 schriftelijke vragen. CDA-minister Til Gardeniers overwoog de VPRO te beboeten omdat Van Kooten en De Bie als hun alter ego Jacobse en Van Es sluikreclame zouden hebben gemaakt voor de Haagse middenstand. Hij vroeg de minister daarom of het "origineel waar was dat de minister boetes uit wil delen?" en ondertekende zijn vraag met 'De Tegenpartij'. 
  • Weigerde in 1983 deel te nemen aan een audiëntie van de Paus voor parlementsvoorzitters van de EG-landen. Hij voelde zich niet geroepen de Kamer te vertegenwoordigen bij het hoofd van een 'parlementsloze en principieel autoritair bestuurde staat' 
  • Werd in september 1989 bij de verkiezingen van een Tweede Kamervoorzitter verslagen door Wim Deetman (CDA). Hij kreeg 68 stemmen, Deetman 75. 

uit de privésfeer
  • Was actief in het Studentenparlement (1954 en 1955) 
  • Promoveerde bij prof. A. Querido 
  • Zijn vader was hoofdonderwijzer, zijn moeder was onderwijzeres 

woonplaats
Amsterdam

ridderorden
  • Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 29 april 1982 
  • Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 23 november 1989 

overige onderscheidingen en prijzen
Jacoba van Beierenprijs, 15 november 1990

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
  • lid Amsterdamsch Studentencorps (tijdens studie) 
  • lid Democratisch-Socialistische Studenten Vereniging "Politeia" (tijdens studie) 
  • lid schaakclub "D.D." (Discendo Discimus) te 's-Gravenhage 

hobby's
  • schaken 
  • voetballen (was keeper in Tweede Kamerelftal) 

militaire dienst
  • dienstplichtig militair, van 1959 tot 1961 

publicaties/bronnen

publicaties
  • "Subsidies en Gezondheidszorg" (dissertatie, 1964) 
  • "Van de stoel af gezien" (1985) 
  • "Politiek samenspel. Biografische notities" (2012) 
  • artikelen in tijdschriften 

literatuur/documentatie
  • H. Visser, "Wie is Wie in de Tweede Kamer?" (1983) 
  • T. van Rijckevorsel en H. Enkelaar, "Wie is Wie in de Tweede Kamer?" (1988) 
  • Robert Giebels, "'Zo strikt zijn we niet met stof'. Dick Dolman gaat met tegenzin weg bij Raad van State" in: NRC Handelsblad, 29 juni 2005 

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te 's-Gravenhage, 21 december 1964

echtgeno(o)t(e)/partner
E.H.M. Stokman, Elizabeth Helena Maria (Elly)

kinderen
1 zoon en 1 dochter

vader
G. Dolman, Gerrit

moeder
J. Kuiper, Jo

beroep grootvader (vaderskant)
broodbezorger

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.