Dr. H. (Henri) Polak

foto Dr. H. (Henri) Polakvergrootglas Eerste SDAP-raadslid in Amsterdam en eerste SDAP-lid in de Eerste Kamer. In 1894 leider van een diamantbewerkersstaking. Drukte rond de wisseling van de negentiende en de twintigste eeuw nadrukkelijk zijn stempel op de Nederlandse sociaaldemocratie. Maakte van de door hem opgerichte diamantbewerkersbond een modelvakbond. Vond de bevordering van het geestelijk welzijn van de arbeiders even belangrijk als de verhoging van hun materiële welvaart. Pionier op het gebied van monumentenzorg, natuur- en milieubescherming. De Gemeente-Universiteit van Amsterdam verleende hem in 1932 een eredoctoraat.

SDAP
in de periode 1913-1937: lid Tweede Kamer, lid Eerste Kamer

voornaam (roepnaam)

Henri (Henri)

personalia

wijziging in naam en/of titulatuur
  • H. Polak, van 22 februari 1868 tot 28 juni 1932 
  • Dr. H. Polak, vanaf 28 juni 1932 (nadat aan hem door de Gemeentelijke Universiteit van Amsterdam een eredoctoraat werd verleend) 

geboorteplaats en -datum
Amsterdam, 22 februari 1868

overlijdensplaats en -datum
Laren (N.H.), 18 februari 1943 (overleed in ziekenhuis ten gevolge van een longontsteking)

levensbeschouwing
Israëlitisch (Nederlands-Israëlitisch)

partij/stroming

partij(en)
  • SDB (Sociaal-Democratische Bond), van 1890 tot 1894 
  • SDAP (Sociaal-Democratische Arbeiderspartij), vanaf 1894 

hoofdfuncties en beroepen

  • diamantbewerker te Amsterdam, tot 1887 
  • diamantbewerker te Londen, van 1887 tot 1890 
  • diamantbewerker, atelier Andries van Wezel te Amsterdam, vanaf 1890 
  • voorzitter ANDB (Algemeen Nederlandse Diamantbewerkersbond), van 1894 tot 1940 
  • lid gemeenteraad van Amsterdam, van 28 januari 1903 tot 1 april 1906 (gekozen in district III) 
  • voorzitter NVV (Nederlands Verbond van Vakverenigingen), van 1 januari 1906 tot 11 mei 1909 
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 september 1913 tot 4 november 1913 (voor het kiesdistrict Amsterdam III) 
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 25 november 1913 tot 24 juni 1922 (voor Friesland) 
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 18 september 1923 tot 8 juni 1937 

partijpolitieke functies

  • secretaris SDB afdeling Amsterdam, vanaf 1891 
  • secretaris centrale raad SDB, vanaf 1893 
  • voorzitter SDAP, van 1894 tot 1895 
  • lid partijbestuur SDAP, vanaf 1898 
  • voorzitter SDAP, van 1900 tot april 1905 
  • vicefractievoorzitter SDAP Eerste Kamer der Staten-Generaal, omstreeks 1925 
  • voorzitter SDAP, van april 1926 tot 17 december 1927 

nevenfuncties

  • lid bestuur ANDB (Algemeen Nederlandse Diamantbewerkersbond), tot 1894 
  • lid redactie "De Nieuwe Tijd", vanaf 1893 
  • secretaris stakingscomité in de diamantbewerking, 1894 
  • internationaal secretaris diamantbewerkersbonden, 1897 
  • voorzitter Amsterdamsche Bestuurdersbond te Amsterdam, vanaf 1899 
  • lid commissie van beheer dagblad "Het Volk", vanaf 1900 
  • redacteur "Het Jonge Leven" 
  • lid Centrale Comissie voor de Statistiek, vanaf 1900 (nog in 1919) 
  • voorzitter Wereldverbond van Diamantbewerkers, van 1905 tot 1940 
  • lid redactie blad van de Nederlandsche Diamantbewerkers Vereeniging "De Diamantbewerker" 
  • voorzitter Centrale Commissie voor Arbeiderontwikkeling, vanaf 1910 
  • lid Centrale College voor de Reclassering, vanaf 14 februari 1919 
  • lid bestuur Stichting Heemschut (in jaren '20) 
  • lid bestuur vereniging "De Hollandsche Molen" (in de jaren '20) 
  • lid bestuur Vereeniging tot Behoud van Natuurmonumenten (in de jaren '20 en '30) 
  • lid Commissie van advies inzake bevordering der toonkunst van Rijkswege, omstreeks 1938 
  • lid bestuur Genootschap "Onze Taal" 

afgeleide functies, presidia etc.
lid Huishoudelijke Commissie (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van september 1932 tot juni 1937

opleiding

lager onderwijs
  • Israëlitische school te Amsterdam, tot 1881 (school van enige standing) 

voortgezet onderwijs
  • opleiding tot diamantbewerker, vanaf 1881 

eredoctoraten
  • letteren en wijsbegeerte, Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, 28 juni 1932 

activiteiten

als parlementariër
  • Hield zich in de Eerste Kamer onder meer bezig met buitenlandse zaken, onderwijs, defensie, waterstaat en financiën 
  • Kwam als Eerste Kamerlid op voor het natuurbehoud; stelde daarover regelmatig kamervragen 

opvallend stemgedrag
  • Stemde in 1927 tegen het wetsvoorstel tot goedkeuring van het Verdrag met België 

wetenswaardigheden

algemeen
  • Medeoprichter SDAP in 1894 
  • Werd op 23 december 1902 als eerste sociaaldemocraat in de Amsterdamse raad gekozen 
  • Was in 1913 tegenstander van regeringsdeelname door de SDAP 
  • Het lidmaatschap van de Tweede Kamer was voor hem nodig om tot Eerste Kamerlid te kunnen worden gekozen 

uit de privésfeer
  • Medeoprichter coöperatie "De Dageraad", vanaf 1901 
  • Zijn broer, Ed. Polak, was wethouder van onderwijs van Amsterdam (1923-1926) 
  • Leed aan toenemende doofheid 
  • Zat in juni-december 1940 in gevangenschap in het Huis van Bewaring te Amsterdam 
  • Zijn vader was diamantslijper en zelfstandig juwelier 

verkiezingen
  • Versloeg in 1913 bij naverkiezingen P. Otto (ul). Werd gekozen nadat Troelstra geopteerd had voor het district Leeuwarden. 
  • Werd in 1923, 1929 en 1935 tot Eerste Kamerlid gekozen door Groep III: Noord-Holland en Friesland 

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
  • Han van de Botermarkt (pseudoniem) 
  • Cirsium Palustre (pseudoniem) 
  • Quinbus Flestrin (pseudoniem) 
  • Socius (pseudoniem) 
  • Triboulet (pseudoniem) 

woonplaats(en)/adres(sen)
  • Amsterdam, van 1868 tot 1887 
  • Londen, van 1887 tot 1890 
  • Amsterdam, van 1890 tot 1906 
  • Laren (N.H.), Huize Heidaal, van 1906 tot 1940 
  • Wassenaar, van december 1940 tot juli 1942 (vastgehouden ten huize van een NSB-arts) 

ridderorden
Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 28 juni 1938

publicaties/bronnen

publicaties
  • "De vakbeweging. Eenige beschouwingen over haar doel, inrichtingen wijze van werken" (1905) 
  • "Amsterdam, die groote stad" (1936) 

literatuur/documentatie
  • O. Mantagne en J. Winkler (red.), "Doctor Henri Polak. Van het vuur dat in hem brandde" (Amsterdam, 1948) 
  • S. Bloemgarten, "Polak, Henri", in: Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland, deel II, 107 
  • S. Bloemgarten, "Henri Polak. sociaal-democraat 1868-1943" (dissertatie, 1993) 
  • F. van Vree, "Polak, Henri (1868-1943)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel V, 393 
  • J. Ramaer, "Henri Polak. Generaal van de arbeidersbeweging", in: P. Brill (red.), "Kopstukken van het Laagland. Een eeuw Nederland in honderd portretten" (1999) 
  • Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938) 

Biografisch Woordenboek(en)
  • biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland 
  • biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland 

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Londen, 9 augustus 1888

echtgeno(o)t(e)/partner
E. Nijkerk, Emily (Milly)

stief-, pleeg- en/of adoptiefkinderen
1 adoptiefzoon (zoon van jongere broer Joseph)

vader
M. Polak, Mozes

geboorteplaats en/of -datum
Amsterdam, 21 maart 1839

moeder
M. Smit, Marianne

geboorteplaats en/of -datum
Amsterdam, 1 maart 1846

broers en zusters
oudste kind

Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan het biografisch archief van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) van de Universiteit Leiden en betreffen vooral de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief is of was.
Aanvullingen en gemotiveerde correcties ontvangt PDC graag. U kunt hiervoor de "reageer-keuze" aan de rechterzijde van deze pagina gebruiken of uw aanvullingen per post sturen naar PDC, antwoordnummer 10801, 2501 BW Den Haag of per email aan info@biografieen.com.