Constitutionele toetsing

De Tweede Kamer heeft in het najaar van 2004 een initiatiefwetsvoorstel van Femke Halsema aangenomen dat constitutionele toetsing mogelijk moet maken. Bedoeling is de rechter een beperkte bevoegdheid te geven om wetten aan de Grondwet te toetsen. De Nationale conventie steunt het initiatief-Halsema. De conventie beval in 2006 ook aan een Constitutioneel Hof in te stellen.

In de Tweede Kamer stemden PvdA, VVD, SP, GroenLinks, LPF, D66, ChristenUnie, SGP en de Groep-Wilders voor het initiatief-Halsema. De Groep-Lazrak was afwezig bij de stemmingen en het CDA was tegen. Het voorstel is nog in behandeling in de Eerste Kamer. Vervolgens moet het, omdat het om een wijziging van de Grondwet gaat, nog een keer (maar dan met tweederde meerderheid) door de Tweede en Eerste Kamer.

Meer over

* de Grondwet
* procedure Grondwetsherziening

* de behandeling van het initiatief-Halsema in de Eerste Kamer (website Eerste Kamer)


[ V ][ ^^ ]

Constitutionele toetsing
Constitutionele toetsing houdt in dat de rechter toetst (of mag toetsen) of wetten al dan niet in overeenstemming zijn met de Grondwet. Het huidige artikel 120 van de Grondwet bepaalt dat de rechter niet mag beoordelen of wetten en verdragen in strijd zijn met de Grondwet. Nederland kent momenteel dus geen constitutionele toetsing.

De Nederlandse rechtspraktijk past wel wetgeving van de Europese Unie toe, voor zover deze directe bindende werking heeft. In feite toetst de rechter dus wel aan Europese bepalingen en verdragen. Hoewel de Nederlandse bevolking in een referendum tegen de Europese Grondwet heeft gestemd, kunnen de verdragen waarop de Europese Unie is gegrondvest in zekere zin ook als een soort Grondwet beschouwd worden. In dit opzicht is er feitelijk al wel sprake van een impliciet soort constitutionele toetsing.

Overigens zijn er veel landen waar de rechter wel aan de Grondwet mag toetsen. In Duitsland bestaat bijvoorbeeld een speciaal gerechtshof, het Bundesverfassungsgericht, dat zich hiermee bezighoudt.

[ V ][ ^^ ]

Initiatief-Halsema
Het initiatiefvoorstel van Femke Halsema introduceert een beperkte bevoegdheid tot constitutionele toetsing door de rechter. Deze krijgt, als het voorstel uiteindelijk wordt aangenomen, de bevoegdheid formele (door het parlement aangenomen) wetten te toetsen aan een aantal in de Grondwet genoemde klassieke grondrechten. Is een wettelijke bepaling in strijd met een Grondwetsartikel waaraan mag worden getoetst, dan kan de rechter deze wettelijke bepaling buiten werking stellen.

Doelstelling van het voorstel is om de individuele rechtsbescherming van de burger tegenover de overheid uit te breiden. Halsema heeft afgezien van toetsing aan sociale grondrechten. Het gaat hier veelal om inspanningsverplichtingen van de overheid waarbij toetsing door de rechter allerlei problemen met zich mee zou brengen.

Het voorstel gaat uit van zogenaamde 'gespreide toetsing'. Dat wil zeggen dat de toetsing gaat behoren tot de taakuitoefening van iedere rechter, die in een concreet geschil wordt geconfronteerd met mogelijke strijdigheid tussen een wet en een grondrecht.

* Meer over wetten in formele en materiële zin

[ V ][ ^^ ]

Overzicht Grondwetsartikelen waaraan getoetst kan worden
Het initiatiefwetsvoorstel voorziet in constitutionele toetsing aan de volgende Grondwetsartikelen:

GrondwetOnderwerp
Artikel 1discriminatieverbod
Artikel 2, derde en vierde liduitlevering en verlaten van het land
Artikel 3benoeming in openbare dienst
Artikel 4actief en passief kiesrecht
Artikel 5verzoekrecht
Artikel 6vrijheid van godsdienst/levensovertuiging
Artikel 7vrijheid van meningsuiting
Artikel 8recht van vereniging
Artikel 9recht van vergadering en betoging
Artikel 10, eerste lidrecht op eerbiediging persoonlijke levenssfeer
Artikel 11recht op onaantastbaarheid van lichaam
Artikel 12binnentreden in een woning
Artikel 13brief-, telefoon- en telegraafgeheim
Artikel 14eigendomsrecht/onteigening
Artikel 15vrijheidsontneming
Artikel 16geen strafbaarheid zonder daaraan voorafgegane wettelijke strafbepaling
Artikel 17toegang tot de rechter
Artikel 18, eerste lidrechtsbijstand
Artikel 19, derde lidrecht op vrije arbeidskeuze
Artikel 23, tweede, derde, vijfde, zesde en zevende lidvrijheid van onderwijs
Artikel 54actief kiesrecht Tweede Kamer
Artikel 56passief kiesrecht Eerste en Tweede Kamer
Artikel 99vrijstelling van militaire dienst wegens gewetensbezwaren
Artikel 113, derde lidvrijheidsstraf uitsluitend door rechterlijke macht opgelegd
Artikel 114geen doodstraf
Artikel 121openbare en gemotiveerde rechtspraak
Artikel 129, eerste lidactief en passief kiesrecht gemeenteraad en Provinciale Staten

[ V ][ ^^ ]

Nationale conventie
De Nationale conventie heeft in september 2006 aanbevolen dat wetsvoorstellen zorgvuldig worden getoetst aan de Grondwet. Ook beval de conventie de mogelijkheid aan van toetsing van wetten door iedere rechter aan klassieke grondrechten uit de Grondwet. Het initiatief-Halsema krijgt in het rapport van de Nationale conventie expliciete steun.

De Nationale conventie heeft verder aanbevolen een Constitutioneel Hof in te stellen. Zo'n Hof zou op verzoek van een lagere rechter uitspraak moeten kunnen doen over de vraag of wettelijke voorschriften in overeentemming zijn met de klassieke grondrechten.

* Meer over de Nationale conventie

* Meer over bestuurlijke vernieuwing


Constitutionele toetsing
Initiatief-Halsema
Overzicht Grondwetsartikelen waaraan getoetst kan worden
Nationale conventie
TXT/Print-versie voor correct en passend afdrukken (verschijnt in een nieuw venster)Reageer op deze pagina. Aanvullingen en suggesties zijn altijd welkom!
homeHome           Route