Toekomst van de Eerste Kamer

Nederland heeft een tweekamerstelsel: naast de volksvertegenwoordiging in de Tweede Kamer is er een senaat, de Eerste Kamer. Al sinds jaar en dag zijn er behalve voorstanders ook tegenstanders die het nut van de Eerste Kamer in twijfel trekken. De Nationale conventie heeft in 2006 aanbevolen de Eerste Kamer een éénmalig terugzendrecht te geven, waarbij het eindoordeel blijft liggen bij de Eerste Kamer. De conventie wil voor wat betreft de Eerste Kamerverkiezing terug naar de situatie van voor 1983.

Meer over de verhouding tussen Eerste en Tweede Kamer

Afschaffing Eerste Kamer

Van tijd tot tijd zijn er partijen die aankondigen de Eerste Kamer te willen afschaffen. Aangezien de hiervoor benodigde Grondwetswijziging bij de tweede lezing zowel in de Tweede als in de Eerste Kamer tweederde meerderheid nodig heeft, is de kans gering dat de Eerste Kamer daadwerkelijk binnen afzienbare tijd wordt afgeschaft.

Meer over

procedure Grondwetsherziening

Nacht van Wiegel en Paascrisis

De Eerste Kamer baarde de afgelopen jaren opzien door tot tweemaal toe een voorstel voor bestuurlijke vernieuwing te blokkeren. De VVD'er Hans Wiegel hield in 1999 tijdens de Nacht van Wiegel de voor invoering van een correctief referendum benodigde Grondwetswijziging tegen.

In 2005 veroorzaakte PvdA-woordvoerder Ed van Thijn de zogenaamde Paascrisis door met zijn fractie tegen een Grondwetswijziging te stemmen die nodig was om een gekozen burgemeester te kunnen invoeren.

De in de Eerste Kamer ontstane crises hebben de discussie over het bestaansrecht van de Eerste Kamer weer doen oplaaien. Zo stellen sommigen dat de Eerste Kamer, als niet rechtstreeks gekozen orgaan, niet zo'n politieke rol zou moeten spelen. Traditioneel ligt het politieke primaat immers in de Tweede Kamer, die wel rechtstreeks door het volk wordt gekozen.

Overigens komt het zelden voor dat de Eerste Kamer een wetsvoorstel verwerpt.

Meer over

	het referendum in Nederland
	verkiezing van de Eerste Kamer

Externe link (website Eerste Kamer)

door de Eerste Kamer verworpen wetsvoorstellen

Terugzendrecht

Aangezien de voorstanders van afschaffing van de Eerste Kamer weten dat de afschaffing moeilijk te realiseren is, kunnen zij wellicht meer draagvlak verwerven voor het veranderen van de rechten van de Eerste Kamer.

Zo is het denkbaar de Eerste Kamer terugzendrecht te geven: de Eerste Kamer krijgt in dat geval het recht wetsvoorstellen waar zij niet (geheel) mee akkoord is terug te sturen voor een tweede lezing in de Tweede Kamer. Als het wetsvoorstel na tweede lezing in de Tweede Kamer in een dergelijke nieuwe systematiek niet meer door de Eerste Kamer zou hoeven, zou het vetorecht van de Eerste Kamer hiermee komen te vervallen.

Nadeel van het terugzendrecht is dat de Eerste Kamer hiermee een verkapt recht van amendement zou krijgen. Nu heeft de Eerste Kamer geen amendementsrecht, hoewel de nu soms toegepaste praktijk met novelles in feite een vergelijkbaar effect heeft.

Meer over

	rechten en taken van de Eerste Kamer
	de weg van een wetsvoorstel

Procedure Grondwetsherziening

Een mogelijkheid om de macht van de Eerste Kamer te beperken is door de procedure voor wijziging van de Grondwet te veranderen. Dit zou bijvoorbeeld kunnen door de tweede lezing niet afzonderlijk in achtereenvolgens de Tweede en Eerste Kamer te doen plaats vinden, maar in plaats daarvan in de Verenigde Vergadering van beide Kamers.

Omdat de Tweede Kamer twee keer zoveel leden heeft als de Eerste Kamer, wordt in dat geval de kans dat een relatief klein aantal Eerste-Kamerleden het behalen van de vereiste tweederde meerderheid in de weg staat, verminderd.

Meer over wijziging van de Grondwetsherzieningsprocedure

Nationale conventie

De Nationale conventie heeft in september 2006 de volgende aanbevelingen gedaan over de toekomst van de Eerste Kamer:

toekenning van het recht aan de Eerste Kamer om wetsvoorstellen één keer terug te sturen naar de Tweede Kamer, waarbij het eindoordeel over het teruggezonden wtsvoorstel blijft liggen bij de Eerste Kamer;

Provinciale Staten kiezen voortaan elke drie jaar de helft van de leden van de Eerste Kamer.

Aanbeveling 1: terugzendrecht

De Nationale conventie wil een éénmalig terugzendrecht, waarbij het eindoordeel blijft liggen bij de Eerste Kamer. Voordeel hiervan is dat de Eerste Kamer een voorstel dan niet hoeft te verwerpen, en evenmin onder druk hoeft te aanvaarden. De toepassing dwingt de Tweede Kamer en de regering tot een openbare heroverweging, aldus de conventie.

Het overlaten van het eindoordeel aan de Tweede Kamer zou volgens de conventie te veel afbreuk doen aan de positie van de Eerste Kamer. Bovendien zou dit de kans verkleinen dat de Eerste Kamer van haar terugzendrecht gebruik maakt.

Als bijstelling van het wetsvoorstel na terugzending uitblijft, dan zal de Eerste Kamer volgens de conventie in principe het oordeel van de Tweede Kamer moeten volgen, aangezien deze het politieke primaat heeft.

Aanbeveling 2: elke drie jaar de helft van de Eerste Kamer vernieuwen

Bij de verkiezing van de Eerste Kamer wil de Nationale Conventie terug naar de situatie van voor 1983. Tot 1983 kozen de leden van Provinciale Staten om de drie jaar de helft van de leden van de Eerste Kamer. Sinds 1983 wordt de Eerste Kamer om de vier jaar in zijn geheel gekozen en is de zittingsduur voor Eerste Kamerleden verkort van zes naar vier jaar.

De Nationale conventie noemt de Grondwetswijziging van 1983 'geen gelukkige greep', aangezien de Eerste Kamer daardoor soms politiek actueler is samengesteld dan de Tweede Kamer. Dit is het geval wanneer de Eerste Kamerverkiezingen recenter hebben plaatsgevonden dan de Tweede Kamerverkiezingen. Volgens de conventie beïnvloedt dit de verhoudingen en doet het, samen met de verkorte zittingsduur, enigszins afbreuk aan het bespiegelende karakter van de Eerste Kamer.

In tegenstelling tot de situatie voor 1983 zouden de Provinciale Staten de verkiezing van de helft van de Eerste Kamerleden niet in groepen van provincies moeten houden, maar in alle provincies tegelijkertijd, aldus de Nationale conventie.

Aangezien de Eerste Kamer een oneven aantal leden heeft, betekent het voorstel van de conventie dat de Provinciale Staten de ene keer 38 leden kiezen, en drie jaar later 37 leden.

Meer over bestuurlijke vernieuwing




	Afschaffing Eerste Kamer

	Nacht van Wiegel en Paascrisis

	Terugzendrecht

	Procedure Grondwetsherziening

	Nationale conventie

	Nieuws

	Columns



Home Route