Zilveren regeringsjubileum koningin Beatrix

Zaterdag 30 april 2005 was het precies 25 jaar geleden dat de toenmalige prinses Beatrix haar moeder, koningin Juliana, opvolgde als koningin van Nederland. De viering van het zilveren regeringsjubileum ging op vrijdag 29 april van start in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. Daar kreeg de koningin een nationaal geschenk aangeboden in de vorm van een glas-in-lood-raam van Marc Mulders. 's Avonds woonde zij een groot concert op de Dam in Amsterdam bij. Het Paleis op de Dam bestaat 350 jaar.

Op 30 april was er in de ochtend een officiële herdenking in een bijzondere Verenigde Vergadering van de Eerste en Tweede Kamer in de Ridderzaal in Den Haag. Elk Kamerlid had als partner een 25-jarige met wie de bijeenkomst werd bijgewoond. Tijdens de bijeenkomst werden toespraken gehouden door premier Jan Peter Balkenende, Tweede-Kamervoorzitter Frans Weisglas en Eerste-Kamervoorzitter Yvonne Timmerman-Buck, tevens voorzitter van de Verenigde Vergadering.

Zaterdagmiddag 30 april vierde koningin Beatrix koninginnedag in Scheveningen, terwijl er 's avonds een groot feestelijk evenement in een tent op het Malieveld in Den Haag was.

Vanaf 12 mei 2005 bezocht koningin Beatrix in het kader van haar jubileum alle Nederlandse provincies.

Voor de organisatie van de viering van het zilveren regeringsjubileum was een Nationaal Comité ingesteld onder voorzitterschap van Yvonne Timmerman-Buck. Het comité bestond (na het overlijden van één lid) in totaal uit 20 leden, onder wie (oud-)politici als Loek Hermans, Jos van Kemenade, Yvonne van Rooy, Gert Schutte, Herman Tjeenk Willink en Frans Weisglas.

Website zilveren regeringsjubileum koningin Beatrix

Koningin Beatrix

Koningin Beatrix is sinds 30 april 1980 staatshoofd van ons land. Zij is de oudste dochter van koningin Juliana en prins Bernhard. Koningin Beatrix studeerde in Leiden en heeft speciale belangstelling voor het gehandicaptenbeleid en voor cultuur. In 1966 huwde zij met Claus von Amsberg, die in 2002 overleed. Koningin Beatrix heeft drie zonen, die allen getrouwd zijn. Koppelt bij de uitoefening van haar functie een grote plichtsbetrachting aan werkkracht en drang tot perfectionisme.

Koningin Juliana

Vorstin, die op zeer menselijke ('gewone') manier inhoud gaf aan haar taak. Stond daardoor veel dichter bij de bevolking dan haar moeder. Verklaarde bij haar inhuldiging het moederschap net zo belangrijk te vinden als haar rol als vorstin. Had goede banden met Drees en Beel. Kreeg twee maal te maken met ernstige constitutionele moeilijkheden. In 1956 door de Greet Hofmansaffaire en in 1976 door de Lockheedaffaire waarbij haar echtgenoot in opspraak kwam. Dat deed geen afbreuk aan haar populariteit. Zette zich in het bijzonder in voor het maatschappelijk werk en voor gehandicaptenzorg.

Hoe ging het 25 jaar geleden?

Koningin Juliana maakt haar abdicatie op TV bekend.

Koningin Juliana maakte op donderdagavond 31 januari 1980, op de verjaardag van prinses Beatrix, in een vantevoren niet aangekondigde televisietoespraak, aan het volk bekend dat zij op koninginnedag zou aftreden. Zij zou op die dag, de 71ste verjaardag van koningin Juliana, worden opgevolgd door prinses Beatrix.

Koningin Juliana tekent de acte van abdicatie.

Zodoende trad koningin Juliana op woensdag 30 april 1980 officieel af. Zij deed dit door om 10.00 uur een Acte van Abdicatie te tekenen in het Paleis op de Dam. Haar oudste dochter Beatrix was daarmee automatisch koningin.

Beatrix werd vervolgens in de middag ingehuldigd als Koningin der Nederlanden. Deze plechtigheid speelde zich af in een Verenigde Vergadering van de Eerste en Tweede Kamer. Zoals voorgeschreven door de Grondwet vond die plaats in de Nieuwe Kerk in Amsterdam.

Koningin Beatrix komt de Nieuwe Kerk binnen.

Koningin Beatrix en haar man, prins Claus, werden binnengeleid in de Verenigde Vergadering door de commissie van in- en uitgeleide. Deze bestond uit alle fractievoorzitters (behalve de afwezigen Koekoek en Van der Spek) en stond onder leiding van Tweede-Kamervoorzitter Dick Dolman.

De bijeenkomst werd voorgezeten door toenmalig Eerste-Kamervoorzitter Theo Thurlings. De Eerste-Kamervoorzitter is namelijk tevens voorzitter van de Verenigde Vergadering. Tweede-Kamerlid Jan-Nico Scholten baarde opzien door in een officieel ambtskostuum, geërfd van zijn schoonvader Sieuwert Bruins Slot, te verschijnen.

Tijdens de Verenigde Vergadering legde koningin Beatrix de eed af. De Grondwet waarop deze werd afgelegd werd gedragen door minister van Staat Marga Klompé. Van de Kamerleden legden er 84 een belofte en 126 een eed af.

Onder de aanwezige Kamerleden waren bekenden zoals Ruud Lubbers, Joop den Uyl, Laurens-Jan Brinkhorst, Frits Bolkestein, Loek Hermans, Hans van den Broek, Erica Terpstra, Max van der Stoel, Wim Deetman, Jan Pronk, Marcel van Dam, Ed Nijpels, Jos van Kemenade en Marcus Bakker. Sommige toen aanwezige Kamerleden zijn ook nu nog Kamerlid: Klaas de Vries, Dick Dees, René van der Linden en Ed van Thijn.

Bij de Verenigde Vergadering waren 210 van de in totaal 225 Eerste- en Tweede-Kamerleden aanwezig. Omdat er op dat moment één vacature in de Tweede-Kamerfractie van het CDA was, waren er veertien afmeldingen. Siepie Langedijk-de Jong (PvdA), Frans Uijen (PvdA), Chel Mertens (D'66) en Fred van der Spek (PSP) bleven weg om principiële redenen. De Tweede-Kamerleden Bonno Spieker (PvdA), Hendrik Koekoek (Boerenpartij) en Frans Moor (PvdA) waren zonder opgaaf van reden afwezig.

Enkele andere leden waren verhinderd door gezondheidsredenen (Teijssen, Maaskant, Van Dalen, Van de Ven en Versloot) of wegens andere ambtsbezigheden (Voogd).

	Eerste-Kamer op 30 april 1980
	Tweede-Kamer op 30 april 1980

De inhuldiging van koningin Beatrix vond plaats in een gespannen atmosfeer, want de krakersbeweging had de dag van de inhuldiging uitgeroepen tot 'Nationale Kraakdag'. 'Geen woning, geen kroning', zo meenden de krakers. Dit leidde in Amsterdam tot hevige rellen tussen aan de ene kant de krakers en anti-monarchistische jongeren, en aan de andere kant de politie. De mobiele eenheid kon maar met moeite voorkomen dat de plechtigheden werden verstoord door oprukkende demonstranten.

Opmerkelijk is ten slotte dat Juliana in 1980 tegen de zin van toenmalig premier Van Agt bekend maakte dat koninginnedag voortaan op 30 april een nationale feestdag zou zijn. Het toenmalige kabinet-Van Agt I had liever bevrijdingsdag (5 mei) als nationale feestdag.

Met welke kabinetten en premiers had koningin Beatrix te maken?

	Kabinet-Van Agt I (1977-1981)
	Dit kabinet komt na een lange formatieperiode tot stand, nadat vorming van een tweede kabinet-Den Uyl is mislukt. Het krijgt te maken met grote financieel-economische problemen en oplopende werkloosheid. In 1978 brengt het kabinet de Nota Bestek'81 uit, waarin ombuigingen worden aangekondigd. Als het kabinet in 1980 extra bezuinigingen afwijst, treedt minister Andriessen van Financiën af.

	Kabinet-Van Agt II (1981-1982)
	Dit kabinet staat ook bekend onder de naam kabinet-Van Agt/Den Uyl. Het hobbelt van de ene crisis naar de andere. Na acht maanden is, nadat de PvdA een grote nederlaag bij de Statenverkiezingen heeft geleden, de maat vol. Bij een conflict over bezuinigingen dienen de PvdA-bewindslieden hun ontslag in.

	Kabinet-Van Agt III (1982)
	Dit minderheidskabinet is een overgangskabinet, dat als voornaamste taak heeft het uitschrijven van verkiezingen.

	Kabinet-Lubbers I (1982-1986)
	Het eerste door Lubbers geleide kabinet weet de volle vier jaar uit te zitten. Flinke bezuinigingen worden doorgevoerd om de overheidsfinanciën te saneren. Daarbij wordt onder meer gekort op uitkeringen en ambtenarensalarissen. Ook sectoren als volksgezondheid, onderwijs en welzijn moeten inleveren. De werkloosheid, die tot recordhoogte was opgelopen, gaat geleidelijk afnemen.

	Kabinet-Lubbers II (1986-1989)
	Het kabinet is een voortzetting van het vorige kabinet, maar komt na drie jaar ten val door een conflict over het reiskostenforfait. Het ombuigingsbeleid van het eerste kabinet-Lubbers wordt voortgezet, waarbij de bestrijding van de werkloosheid de hoogste prioriteit krijgt.

	Kabinet-Lubbers III (1989-1994)
	In het derde kabinet-Lubbers heeft de VVD plaats gemaakt voor de PvdA. Er zal worden gestreefd naar sociale vernieuwing. Het kabinet moet echter verder bezuinigen, onder meer op de sociale zekerheid. Met name het grote beroep dat op de Wet arbeidsongeschiktheid (WAO) wordt gedaan, is reden om in te grijpen. Dat leidt tot spanningen, vooral bij de PvdA.

	Kabinet-Kok I (1994-1998)
	Het is voor het eerst sinds 1918 dat er een kabinet wordt geformeerd zonder een confessionele partij. Aan dit eerste paarse kabinet nemen de PvdA, VVD en D66 deel. De kleur paars refereert aan de vermenging van het rood van de PvdA en het blauw van de VVD.

	Kabinet-Kok II (1998-2002)
	Dit kabinet, in de wandelgangen ook wel Paars II genoemd, is een voortzetting van het kabinet-Kok I. Hoewel het kabinet het bijna de volle vier jaar uithoudt, verloopt de samenwerking minder soepel dan in Paars I. D66, verliezer bij de Kamerverkiezingen, ziet in 1999 haar 'kroonjuweel', het referendum, stranden in de Senaat.

	Kabinet-Balkenende I (2002-2003)
	Na acht jaar paars is er weer een centrum-rechtse coalitie: CDA en VVD samen met nieuwkomer LPF (de Lijst Pim Fortuyn). De enorme verkiezingswinst van deze nieuwe partij (26 zetels) maakte een kabinet zonder deze partij bijna onmogelijk.

Kabinet-Balkenende II (2003-)

De LPF ingeruild voor D66. Dat was in het kort de afloop in januari 2003 van een acht maanden durende crisis. Een afloop waarbij Balkenende-I wordt opgevolgd door Balkenende-II. De CDA- en VVD-bewindslieden uit het eerste kabinet keerden allen terug. Nieuwe VVD- en CDA-ministers brachten het aantal vrouwen op een recordaantal van vijf. Bijzonder was verder dat D66 voor het eerste aan een centrum-rechts kabinet meedoet.

Wat maakte koningin Beatrix mee?

Koningin Beatrix verhuisde in augustus 1981 van Kasteel Drakenstein in Lage Vuursche naar Huis ten Bosch in Den Haag. Zij nam Paleis Noordeinde in Den Haag in gebruik als werkpaleis. In de beginjaren van haar koningschap kreeg zij te maken met de ziekte van haar echtgenoot, prins Claus. In 1987 belandde de vorstin enige tijd in het ziekenhuis, toen zij tijdens een verblijf in Italië werd getroffen door een hersenvliesontsteking.

Koningin Beatrix bracht vele staats- en andere buitenlandse bezoeken, bijvoorbeeld aan Spanje, Italië, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Japan, Nieuw Zeeland, Jordanië, Indonesië, Zuid-Afrika, China, Rusland en aan de paus. Ook bezocht zij de Nederlandse Antillen en Aruba.

In 1992 bezocht koningin Beatrix de Bijlmer in Amsterdam, nadat daar een Boeing 747 op twee flatgebouwen was neergestort. De koningin nam ook enkele malen een kijkje in door watersnood getroffen gebieden, zoals in 1993 (in Limburg) en in 1995 (in Limburg en Gelderland). Het door een vuurwerkramp getroffen Enschede werd in 2000 bezocht.

Op 2 februari 2002 trouwde de oudste zoon van koningin Beatrix, prins Willem-Alexander, met de Argentijnse Máxima Zorreguieta. Hieraan ging veel commotie over het verleden van de vader van prinses Máxima vooraf, in verband met diens rol in de Argentijnse dictatuur in de jaren zeventig. De schoonvader van prins Willem-Alexander was in verband daarmee niet aanwezig zijn bij het huwelijk.

De laatste jaren werd de koningin oma van een aantal kleinkinderen, onder wie de op 7 december 2003 geboren prinses Catharina-Amalia (de dochter van prins Willem-Alexander). Ook moest zij aanzien hoe er een familieruzie ontstond rond prinses Margarita (de dochter van Irene, de zuster van koningin Beatrix) en haar (inmiddels ex-)echtgenoot Edwin de Roy van Zuidewijn.

Koningin Beatrix maakte de afgelopen tijd nog meer ellende mee doordat binnen vrij korte tijd haar echtgenoot prins Claus, haar moeder Juliana en haar vader prins Bernhard overleden. Op de dag van de uitvaart van prins Claus was er sprake van zo'n grote ruzie in het kabinet-Balkenende I, dat dit kabinet een dag later ten val kwam.

Op 8 februari 2005 aanvaardde koningin Beatrix een eredoctoraat aan de Universiteit Leiden.

Is Beatrix de langstzittende Nederlandse koning(in)?

Hoewel koningin Beatrix al 25 jaar aan de macht is, is zij niet het langst zittende Nederlandse staatshoofd in de periode vanaf 1813. De huidige vorstin bezet slechts een schamele vijfde plaats op de 'ranglijst'. Wel heeft zij koning Willem I, met 27 jaar op nummer vier, in het vizier.

Koningin Wilhelmina is met afstand recordhouder; zij was koningin van 1890-1948. Omdat Wilhelmina pas in 1898 achttien werd, trad haar moeder, koningin Emma, van 1890-1898 op als regentes.

De ranglijst ziet er tot dusverre als volgt uit:

1. Wilhelmina: 1890-1948 (bijna 58 jaar)

Op haar tiende koningin, aanvankelijk onder het regentschap van haar moeder. Werd in september 1898 als koningin ingehuldigd en bleef vijftig jaar regerend vorstin. Regeerde lange tijd nogal afstandelijk van de bevolking, maar is in de Tweede Wereldoorlog uitermate populair geworden. Nadat zij in de meidagen van 1940 noodgedwongen was uitgeweken naar Londen kon zij haar rol als 'Moeder des Vaderlands' ten volle gestalte geven. Inspireerde via radio-toespraken het verzet. Zag zichzelf als leidsvrouwe van een vernieuwd en verenigd volk. Nadat na de bevrijding bleek dat de oorlog niet de politieke vernieuwing had gebracht die zij had gewenst, deed zij afstand van de troon. Krachtige persoonlijkheid, godsdienstig en temperamentvol.

2. Willem III: 1849-1890 (ruim 41,5 jaar)

Vorst in de tweede helft van de negentiende eeuw. Volgde in 1849 zijn vader pas na enige aarzeling op, omdat hij weinig ingenomen was met de nieuwe liberale Grondwet. Trachtte nog enige jaren zijn macht enigszins te herwinnen. Ging daarbij soms in tegen zijn ministers, bijvoorbeeld in 1853 (Aprilbeweging). Verloor later steeds meer interesse in de politiek. Kreeg bovendien te maken met privé-affaires, met conflicten met zijn zoons en met gezondheidsproblemen. Berucht vanwege zijn barse uitvallen tegen onder andere ministers. Trouwde op hoge leeftijd met de veel jongere Duitse prinses Emma, die hem een opvolgster, Wilhelmina, schonk.

3. Juliana: 1948-1980 (ruim 31,5 jaar)

4. Willem I: 1814-1840 (bijna 27 jaar)

De 'Koning-Koopman'. Eerste Nederlandse koning na het herstel van de zelfstandigheid in 1814. Had ervaring als vorst opgedaan in Fulda. Regeerde als verlichte autoritaire vorst en zette zich in voor ontwikkeling van het economisch leven (kanalen!). Weigerde zich lange tijd neer te leggen bij de afscheiding van België en veroorzaakte mede daardoor problemen met de staatsfinanciën. Die financiële politiek was de voornaamste bron van kritiek van de oppositie. Trad in 1840 teleurgesteld af na een beperkte Grondwetsherziening. Verloor de grote lijnen vaak uit het oog, doordat hij zich te veel bezighield met details. Beschouwde ministers als zijn dienaren en stelde in hen vaak weinig vertrouwen.

5. Beatrix: 1980-heden (tot nu toe 25 jaar)

6. Willem II: 1840-1849 (bijna 8,5 jaar)

De 'held van Waterloo'. Vocht met de geallieerden mee tegen de legers van Napoleon. Als kroonprins leek hij zich in 1830 op te werpen als leider van de Belgische onafhankelijkheidsbeweging. Regeerde vanaf 1840 aanvankelijk als conservatief vorst, die elke grondwetswijziging tegenhield. Werd in 1848 in één dag echter uiterst liberaal. Steunde Thorbecke en Donker Curtius bij het tot stand brengen van de nieuwe Grondwet. Overleed echter al kort na invoering daarvan. Had goede banden met katholieken (verbleef veel in Tilburg). Was gehuwd met de Russische grootvorstin Anna Paulowna.

Wie volgt koningin Beatrix straks op?

Als koningin Beatrix op dit moment zou terugtreden als staatshoofd, is haar zoon, prins Willem-Alexander, de eerste in lijn om haar op te volgen.

De lijn van troonopvolging ziet er nu als volgt uit:

	prins Willem-Alexander
	prinses Amalia

prinses Alexia

prins Constantijn (jongste zoon van koningin Beatrix en prins Claus)

gravin Eloise (dochter van prins Constantijn en prinses Laurentien)

graaf Claus-Casimir (zoon van prins Constantijn en prinses Laurentien)

prinses Margriet (zuster van koningin Beatrix)

prins Maurits (oudste zoon van prinses Margriet en mr. Pieter van Vollenhoven)

prins Bernhard jr. (tweede zoon van prinses Margriet en mr. Pieter van Vollenhoven)

Prinses Amalia en prinses Alexia zijn de dochters van prins Willem-Alexander en prinses Máxima.

Aangezien prins Pieter-Christiaan en prins Floris, eveneens zonen van prinses Margriet en mr. Pieter van Vollenhoven, geen toestemming aan het parlement hebben gevraagd voor hun huwelijk, zijn zij verdwenen uit de lijn van troonopvolging.

Gegevens over personen in dit issue

	minister-president Balkenende
	Tweede-Kamervoorzitter Weisglas
	Eerste-Kamervoorzitter Yvonne Timmerman-Buck
	Loek Hermans
	Jos van Kemenade
	Yvonne van Rooy
	Gert Schutte
	Herman Tjeenk Willink
	Boer Koekoek
	Fred Van der Spek
	Dick Dolman
	Klaas de Vries
	Dick Dees
	René van der Linden
	Ed van Thijn
	Jan-Nico Scholten
	Sieuwert Bruins Slot