Parlementaire enquêtes en parlementaire onderzoeken

Het parlement heeft onder meer de taak de regering te controleren. De Tweede Kamer stelt daarom soms een onderzoek naar een bepaalde zaak in. Dit kan de vorm van een parlementaire enquête of van een parlementair onderzoek hebben. Een enquête is een zware vorm van een onderzoek, waarbij de Kamer meer rechten heeft. In tegenstelling tot enquêtes is er voor een gewoon onderzoek tot dusverre niets in de wet geregeld. Er wordt gewerkt aan modernisering van de wetgeving omtrent beide onderzoeksvormen.

Meer over

	controle door de Tweede Kamer
	controle door de Eerste Kamer

Recht van onderzoek

	Recht van enquête
	De Wet op de Parlementaire Enquête geeft de Kamer allerlei specifieke onderzoeksrechten, indien het instrument van de enquête wordt ingezet. Een voorbeeld is de verplichting voor getuigen zich onder ede te laten verhoren. Voor het houden van een enquête is een meerderheidsbesluit van de Kamer nodig. De Tweede Kamer bereidt een vernieuwing van het enquêterecht voor.
	Recht van parlementair onderzoek
	Niet ieder parlementair onderzoek heeft de vorm van een enquête. De Tweede Kamer kan ook besluiten een onderzoekscommissie in te stellen. Net als voor het houden van een enquête is hiervoor dus een Kamermeerderheid vereist. De ingestelde commissie krijgt wel een onderzoeksopdracht mee, maar geen enquêtebevoegdheden.

Waarom onderzoek?

De staatsrechtelijke bedoeling van een onderzoek te onderzoeken hoe iets nu eigenlijk zit, met andere woorden de waarheid boven tafel krijgen. Nadat een enquête- of onderzoekscommissie onderzoek heeft gedaan en betrokkenen bij het voorwerp van onderzoek heeft gehoord, stelt de commissie in de regel een rapport met bevindingen op. De Kamer debatteert vervolgens eerst met de commissie en later met het kabinet over de conclusies die hieruit kunnen worden getrokken.

Aan de wens van politici om een onderzoek te (laten) verrichten, kunnen ook (partij)politieke motieven ten grondslag liggen. Bij een minutieus onderzoek is bijna altijd wel iets te vinden waarvan je kunt beweren dat een minister of staatssecretaris het niet goed gedaan heeft.

Een onderzoek is daarom een beproefd instrument om (oud-)bewindslieden in politieke problemen te brengen. Coalitiepartijen zitten hier niet altijd op te wachten en proberen soms te voorkomen dat er een onderzoek wordt ingesteld. Om een onderzoek te beginnen is immers een Kamermeerderheid nodig.

Overigens kunnen er voor Kamerfracties ook andere redenen zijn om geen onderzoek te willen. Soms zijn er namelijk al heel veel onderzoeken van andere organisaties beschikbaar, en is onderzoek door de Kamer overbodig. Ook bestaat de vrees dat overmatig gebruik het onderzoek bot maakt als parlementair 'wapen'.

Meer over

	coalities
	ministeriële verantwoordelijkheid

Onderzoek vooraf en achteraf

Parlementair onderzoek wordt tegenwoordig meestal achteraf verricht, als de Kamer de indruk heeft dat er iets fout is gegaan en wil achterhalen 'hoe het zo gekomen is'.

Soms gaan er stemmen op om parlementair onderzoek ook voorafgaand aan belangrijke politieke besluiten in te zetten. De Kamer is dan beter geïnformeerd. Daar staat tegenover dat de Kamer in zo'n geval meer gaat meeregeren met het kabinet en zich dus moreel meer committeert aan het besluit dat wordt genomen. Het is dan moeilijker om achteraf kritisch te oordelen over besluitvorming, mocht deze negatief uitpakken. De Kamer draagt immers grote (mede)verantwoordelijkheid.

In de 19e eeuw zijn er de nodige enquêtes gehouden met karakter van een onderzoek vooraf:

	toestand in fabrieken en werkplaatsen (1886-1887)
	exploitatie Nederlandse spoorwegen (1881-1882)
	Nederlandse koopvaardij (1874-1875)
	toestand van de zeemacht (1861-1862)
	toestand van de Maas en Zuid-Willemsvaart (1860-1861)
	accijns op zout (1852-1853)

In een recenter verleden heeft de Tweede Kamer getracht zich te informeren over technisch en maatschappelijk ingewikkelde vraagstukken door parlementaire onderzoeken naar biotechnologie (2001) en het broeikaseffect (1996).

Parlementaire enquêtes in historisch perspectief

	Parlementaire enquêtes in historisch perspectief
	Het grondwettelijke recht van enquête bestaat sinds 1848 en de Wet op de Parlementaire Enquête sinds 1850. Van 1852-1887 hield de Tweede Kamer acht enquêtes. Daarna raakte het instrument van de parlementaire enquête bijna honderd jaar lang in onbruik, met uitzondering van de tussen 1947 en 1956 gehouden oorlogsenquête. Sinds 1977 kunnen ook ministers en ambtenaren onder ede worden gehoord. Sindsdien zijn er weer geregeld enquêtes. De Eerste Kamer heeft nog nooit een enquête gehouden.
	Overzicht parlementaire enquêtes 1851-heden

Parlementaire onderzoeken in historisch perspectief

	Parlementaire onderzoeken in historisch perspectief
	Er zijn in de loop der tijd diverse onderzoeken uitgevoerd door de Tweede Kamer. Soms werd daar een speciale commissie mee belast, soms een subcommissie of een werkgroep van enkele leden. Sinds een wijziging van het Reglement van Orde in 1994 wordt een tijdelijke commissie ingesteld, die het onderzoek uitvoert.
	Overzicht parlementaire onderzoeken 1875-heden

Vernieuwing Wet op de Parlementaire Enquête

In het voorjaar van 2004 vond het parlement dat de Wet op de Parlementaire Enquête aan vernieuwing toe was. Ook moest er een wettelijke regeling komen voor een parlementair onderzoek dat niet de vorm van een enquête heeft. Aanleiding hiervoor waren enquêtes en onderzoeken in het recente verleden, zoals de Bouwenquete en het Parlementair onderzoek infrastructuurprojecten, waarbij bleek dat de huidige wet niet voldeed. Een commissie onder leiding van PvdA'er Klaas de Vries kreeg de opdracht om een nieuw initiatiefvoorstel Wet op de Parlementaire Enquête te maken.




	Recht van onderzoek

	Waarom onderzoek?

	Onderzoek vooraf en achteraf

	Parlementaire enquêtes in historisch perspectief

	Parlementaire onderzoeken in historisch perspectief

	Vernieuwing Wet op de Parlementaire Enquête

	Nieuws

	Agenda



Home Route