Landbouwbeleid - Europa NU

Het Europese landbouwbeleid moet ervoor zorgen dat er genoeg voedsel wordt verbouwd. Consumenten moeten voor redelijke prijzen landbouwproducten kunnen kopen; boeren moeten een behoorlijk inkomen hebben.

Landbouw is een belangrijk onderwerp voor de EU: bijna de helft van de begroting van de Europese Unie wordt eraan besteed.

In het landbouwbeleid moeten boeren ook rekening houden met andere belangen, zoals de voedselveiligheid, het behoud van het platteland, milieu, de leefomstandigheden van dieren en eerlijke handel met landen buiten de EU.

Het Europees landbouwbeleid heeft in het verleden geleid tot enorme overschotten. De melkplas, de boterberg, volle graanschuren, en recenter de wijnplas; er werd en wordt soms nog steeds te veel geproduceerd. In het oude systeem kreeg een boer een gegarandeerde minimumprijs, kon de boer altijd al zijn producten verkopen, en waren er subsidies om het bedrijf verder te ontwikkelen. Dit maakte het landbouwbeleid erg kostbaar.

Het gevolg was dat de overschotten tegen heel lage prijzen werden verkocht op de wereldmarkt. Vooral boeren uit ontwikkelingslanden konden niet concurreren met deze lage prijzen. De beloning voor het zoveel mogelijk produceren leidde ook tot een stijging in het gebruik van mest en bestrijdingsmiddelen, en steeds intensievere landbouw waar dierziekten sneller om zich heen konden grijpen. Door dit laatste vroegen mensen zich af of hun voedsel nog wel veilig was.

Vanwege al die problemen is vanaf de jaren '90 flink ingegrepen. Niet alleen zijn subsidies verminderd, het landbouwbeleid is anders van opzet geworden. Hierdoor zijn de totale uitgaven aan de landbouw in de Europese Unie gedaald van 70% naar minder dan de helft, en ze blijven verder dalen.

Het huidige landbouwbeleid

Het Europese landbouwbeleid bestaat uit:

• - 

  het regelen van de markt voor agrarische producten. De Europese Unie heeft voor elke groep producten (zoals voor granen, bloemen en planten, rundvlees, etc.) een organisatie opgezet die de prijzen vaststelt, bepaalt hoeveel er geproduceerd mag worden, en regels voor handel maakt. Het is de bedoeling dat de prijzen steeds dichter bij die van de vrije markt komen te liggen, en er niet te veel wordt geproduceerd - boeren zijn verplicht een deel van hun land braak te laten liggen. Derdewereldlanden krijgen eerlijker kansen om hun producten in Europa te verkopen.
• - 

  het bewaken van de voedselveiligheid.
• - 

  het garanderen van een hoge kwaliteit. Het gaat vooral om het beschermen van unieke producten die uit een bepaalde streek komen of volgens een bepaalde manier geproduceerd worden.
• - 

  plattelandsontwikkeling en zorg voor het milieu. Boeren krijgen aanvullende steun als ze minder dieren per hectare houden, meer groen aanleggen, en proberen de omgeving en het aanzien van het platteland te verzorgen. In combinatie met meer aandacht voor kwaliteit moet het welzijn van de dieren verbeteren.
• - 

  inkomenssteun voor boeren. Een agrarisch bedrijf dat aan alle milieu-, veiligheid- en kwaliteitseisen voldoet, ontvangt jaarlijks geld van de Europese Unie om zo het verlies van inkomsten door lagere prijzen en minder productie op te vangen.

Voor de nieuwe lidstaten die in 2004 en 2007 tot de Europese Unie zijn toegetreden, is er extra geld gereserveerd en overgangstermijnen ingesteld om ze de ruimte te geven zich aan te passen aan het Europese beleid.

Nieuwste ontwikkelingen

Het hele landbouwbeleid zal in 2008 grondig worden bestudeerd zodat het systeem in 2013 flink aangepast kan worden. Dit hebben de regeringsleiders in 2005 afgesproken. Een tussenstap is de zogenaamde "health check", uitgevoerd eind 2007. Op basis van die evaluatie van het landbouwbeleid zijn de eerste hervormingsplannen al in ontwikkeling. De Nederlandse regering steunt die hervormingen.

Vooruitlopend hierop heeft eurocommissaris voor landbouw Mariann Fischer Boel voorgesteld boeren die subsidies van meer dan 100.000 euro ontvangen, te korten. De steun aan de melk- en zuivelsector wordt verminderd. Wijnproducenten ontvangen binnenkort minder steun. Ook in andere sectoren worden er stapsgewijs steeds meer hervormingen doorgevoerd.

Uitzondering op deze trend is de biologische landbouw die juist kan rekenen op extra Europese steun.

Inmiddels halen wereldwijde ontwikkelingen de plannen en afspraken in. De aanhoudende bevolkingsgroei op wereldschaal, de stijgende welvaart in steeds meer landen en de daardoor stijgende vraag naar vlees, en de toenemende rol en populariteit van biobrandstoffen: dat alles resulteert in een ongekende vraag naar graan en andere landbouwproducten. Daar bovenop vielen de oogsten op diverse plekken in de wereld nogal tegen, waardoor nu tekorten dreigen.

De Europese Commissie heeft daarom voorgesteld de verplichte braaklegging tijdelijk op te schorten. Boeren mogen al hun land weer gebruiken.

De Europese landbouwministers hebben inmiddels het landbouwbeleid bestudeerd en voorstellen gedaan voor hervormingen. Besloten is om de inkomenssteun aan boeren afhankelijk te maken van hun prestaties op het gebied van milieu, landschap, natuur, voedselkwaliteit en dierenwelzijn. Ook willen de Europese landbouwministers dat er minder regels komen voor zowel de boeren als de overheden. Eurocommissaris Mariann Fischer Boel heeft daarom besloten een groot aantal import-en exportvergunningen af te schaffen per 1 juli 2008. Hierdoor zullen boeren minder last en kosten hebben van administratieve regels.

Lees meer

Dit beleid valt onder de Eerste Pijler, waarbij niet alleen de Europese Commissie en de Raad van Ministers, maar ook het Europees Parlement een rol vervult bij de besluitvorming, die verloopt volgens de raadplegingsprocedure.

Initiatief voor nieuw beleid bij de Europese Commissie

Eerst verantwoordelijk is de Eurocommissaris voor Landbouw en plattelandsontwikkeling:

Bij zaken als voedselveiligheid en daarmee samenhangend het uitbreken van epidemieën als de varkenspest of de gekkekoeienziekte ligt de verantwoordelijkheid bij de Eurocommissaris voor Consumentenbescherming:

Bij zaken als plattelandsontwikkeling en leefbaarheid ligt de verantwoordelijkheid bij de Eurocommissaris voor Regionaal Beleid:

Besluitvorming door Raad en Europees Parlement

De raadsformatie die beslist over landbouwaangelegenheden is de Raad Landbouw, die formeel één keer per maand bijeenkomt. Ook informele of buitengewone bijeenkomsten zijn mogelijk. Vertegenwoordiger voor Nederland in deze Raad is:

Voor het Europees Parlement beoordeelt meestal de parlementaire commissie Landbouw en Plattelandsontwikkeling de voorstellen van de Europese Commissie en de eventuele aanvullingen van de Raad. Voor Nederland zijn de volgende Europarlementariërs lid:

Als het Europees Parlement het eventueel gewijzigde voorstel goedkeurt, sluit een overeenstemming in de Raad van de Europese Unie de procedure af. Nederland heeft in de Raad 13 stemmen, op een totaal van 321. Als het voorstel door de Raad is goedgekeurd, zorgt de Nederlandse regering ervoor dat het voorstel nationaal wordt doorgevoerd.

Beïnvloeding beleid

Er zijn vele momenten, waarop burgers, bedrijven, belangenorganisaties en overheden het beleid kunnen beïnvloeden, maar steeds geldt daarbij: hoe eerder hoe beter.     

Hot issues

Via onderstaande symbolen kunt u de omvang van de informatie over dit beleidsterrein op uw behoefte van dit moment afstemmen:

	Niveau	Rubrieken
	1. Kort	In vogelvlucht, Wie doet wat?
	2. Hoofdlijnen	Niveau 1 + Juridisch kader
	3. Specialistisch	Niveau 2 + Wat komt er aan?

Afhankelijk van het niveau kunnen ook de teksten van de rubrieken uitgebreider en specialistischer zijn.

Tip

Deze icoontjes treft u ook aan boven de inhoudsopgave aan de rechterkant van deze pagina.