Bevoegdheden Europees Parlement

De zeggenschap van het Europees Parlement (EP) verschilt per beleidsterrein. Bij het budgetrecht, het landbouwbeleid, het buitenlands beleid en het beleid op het gebied van justitie en binnenlandse zaken zijn de bevoegdheden van het EP nogal beperkt. Initiatiefrecht heeft het EP niet. Het EP heeft wel controlebevoegdheid en kan de Europese Commissie als geheel (maar individuele commissarissen niet) wegsturen.

Wetgevende bevoegdheid

Het Europees Parlement (EP) stelt samen met de Raad van ministers Europese regelgeving vast. Ook de Europese Commissie (EC) speelt hierin een belangrijke rol. De mate van zeggenschap van het EP verschilt echter per beleidsterrein. De vaststelling van Europese wetgeving verloopt via gecompliceerde en voor buitenstaanders weinig inzichtelijke procedures.

Overigens verschilt de bevoegdheid van het EP in verband met de pijlerstructuur van de Europese Unie (EU) al naar gelang het beleidsterrein.

Meer over

	de Raad van ministers
	de Europese Commissie
	besluitvormingsprocedures van het Europees Parlement
	de pijlerstructuur

Initiatiefrecht

Het EP kan de Europese Commissie (EC) verzoeken met wetgeving op een bepaald terrein te komen (voor zover de EU op dat terrein bevoegdheid heeft), maar heeft zelf geen recht van initiatief om wetgeving voor te stellen.

Meer over

initiatiefrecht in het Nederlandse parlement

Budgetrecht

Het voorontwerp voor de EU-begroting wordt jaarlijks opgesteld door de EC, waarna de Raad (in eerste lezing) met gekwalificeerde meerderheid de ontwerpbegroting vaststelt. De ontwerpbegroting wordt vervolgens in eerste lezing in het EP behandeld. Van belang is dat de EU-begroting bestaat uit verplichte en niet-verplichte uitgaven.

Meer over onder andere besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid in de Raad van ministers

Verplichte uitgaven

Verplichte uitgaven zijn uitgaven die verplicht voortvloeien uit het EU-Verdrag of besluiten ter uitvoering hiervan. Voorbeelden van verplichte uitgaven zijn landbouwuitgaven en zgn. 'administratieve uitgaven'.

In 2002 ging 46,2 procent van de totale EU-uitgaven naar het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB), hoewel de omvang van de landbouwsector slechts enkele procenten van de economie van de 15 EU-lidstaten bedraagt.

Niet-verplichte uitgaven

De overige EU-uitgaven zijn de niet-verplichte uitgaven. Voorbeelden hiervan zijn:

uitgaven aan structuurfondsen. In 2002 ging 33,6 procent van de EU-uitgaven naar structuurbeleid zoals de ontwikkeling van minder welvarende regio's;

uitgaven voor het Europese onderzoeksbeleid;

ontwikkelingshulp;

huishoudelijke uitgaven van EU-instellingen.

Besluitvorming

Het EP kan in eerste lezing:

amendementen aannemen bij de niet-verplichte uitgaven (hiervoor is goedkeuring van een meerderheid van de EP-leden nodig);

wijzigingsvoorstellen aannemen bij de verplichte uitgaven (hiervoor is een absolute meerderheid van de door EP-leden uitgebrachte stemmen nodig).

Na de eerste lezing van het EP volgt de tweede lezing door de Raad van ministers. Deze kan met een gekwalificeerde meerderheid:

wijzigingen aanbrengen in de door het EP aangenomen amendementen bij de niet-verplichte uitgaven;

door het EP aangenomen wijzigingsvoorstellen die niet tot hogere verplichte uitgaven leiden verwerpen;

door het EP aangenomen wijzigingsvoorstellen die tot hogere verplichte uitgaven leiden overnemen.

Bij de verplichte uitgaven is er dus een gekwalificeerde meerderheid in de Raad nodig om door het EP voorgestelde uitgavenverhogingen over te nemen. Als het wijzigingsvoorstel niet tot hogere verplichte uitgaven leidt is er juist een gekwalificeerde meerderheid in de Raad nodig om het tegen te houden.

Na de tweede lezing door de Raad en overleg tussen Raad en EP is het EP weer aan zet. In tweede lezing kan het EP de begroting als geheel:

aanvaarden (hiervoor is een absolute meerderheid van de EP-leden en 3/5 deel van de uitgebrachte stemmen nodig);

verwerpen (hiervoor is een absolute meerderheid van de EP-leden en 2/3 deel van de uitgebrachte stemmen nodig).

Welke macht heeft het Europees Parlement?

Samengevat komt het er op neer dat de Raad uiteindelijk de omvang en grotendeels de samenstelling van de verplichte uitgaven bepaalt, terwijl het EP meer zeggenschap heeft over de niet-verplichte uitgaven en de begroting (verplichte plus niet-verplichte uitgaven) als geheel kan goedkeuren dan wel verwerpen. Het EP heeft geen zeggenschap over de inkomsten van de EU.

Bij de verplichte uitgaven is het budgetrecht van het parlement dus zeer zwak. Door de hoge (verplichte) landbouwuitgaven heeft het EP nauwelijks zeggenschap over ongeveer de helft van de EU-uitgaven. De zeggenschap over de landbouw en visserij ligt dus bij de Raad, die hierover met gekwalificeerde meerderheid beslist.

Weliswaar worden de nationale landbouwministers die in deze Raad zitten gecontroleerd door hun nationale parlementen, maar dit is een controle op grote afstand die des te moeilijker wordt omdat de ministers achter gesloten deuren allerlei compromissen uitonderhandelen.

Belangrijk is ook het onderscheid tussen (verplichte) 'administratieve' en (niet-verplichte) 'operationele' uitgaven bij het beleid op het gebied van justitie en binnenlandse zaken (JBZ) en buitenlandse zaken. Aangezien arbitrair is wat administratief is en wat operationeel, leidt dit tot discussie en manipulatie.

Meer over

budgetrecht van het Nederlandse parlement

Meer op website Europa Nu over

het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB)

Controlebevoegdheid

Het EP heeft een controlerende bevoegdheid bij de activiteiten van de EU. Zo zijn de EC en de Raad van de Europese Unie verplicht om (maandelijks en jaarlijks) verslagen ter goedkeuring voor te leggen aan het EP. Ook de voorzitter van de EU verantwoordt zich bij aanvang en na afloop van het voorzitterschap over het programma. Om de controle te vergemakkelijken, stelt het EP met regelmaat (tijdelijke) enquêtecommissies in.

Benoeming en ontslag commissarissen

Het EP heeft het recht de door de Europese Raad beoogde voorzitter van de EC goed- dan wel af te keuren. Het EP heeft dus niet het recht zelf de voorzitter van de Europese Commissie te kiezen.

Het EP heeft wel het recht de EC in zijn geheel weg te sturen, maar kan dat niet bij individuele commissarissen. Omdat het wegsturen van de gehele EC een nogal drastische maatregel is, wordt dit wel de 'nucleaire optie' genoemd.

In 1999 stapte de voltallige EC onder leiding van de Luxemburgse voorzitter Santer na lang touwtrekken op toen het EP dreigde het vertrouwen op te zeggen. Europees commissaris Edith Cresson was namelijk in opspraak geraakt vanwege beschuldigingen van fraude en vrienjespolitiek, en de EC weigerde Cresson te vragen terug te treden

Meer over de Europese Raad

Justitie en binnenlandse zaken

Op het terrein van justitie en binnenlandse zaken (JBZ) hangt de bevoegdheid van het Europees Parlement af van de vraag of een onderwerp deel uitmaakt van de zogenaamde eerste pijler of de derde pijler van de EU.

Als een onderwerp onder de eerste pijler valt, geldt de codecisieprocedure en soms de raadplegingsprocedure. In de derde pijler hebben de Europese Commissie en het Europees Parlement minder bevoegdheden. De ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken in de Raad van ministers nemen hier besluiten.

Onder de eerste pijler valt beleid dat betrekking heeft op asiel, migratie, vluchtelingen en visa. Onder de derde pijler vallen zaken als terrorisme- en criminaliteitsbestrijding en smokkel in wapens, mensen en drugs.

Meer over

Justitie en binnenlandse zaken (JBZ) (website Europa Nu)

Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid (GBVB)

Het Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid valt onder de tweede pijler van de Europese Unie. Het Europees Parlement heeft hier formeel weinig over te vertellen.

Benoeming Europese Ombudsman en leden Europese Rekenkamer

Het Europees Parlement benoemt de Europese Ombudsman voor een periode van vier jaar. De leden van de Europese Rekenkamer (één per lidstaat) worden met eenparigheid van stemmen door de Raad benoemd na raadpleging van het Europees Parlement.

Meer op website Europa Nu over

	de Europese Ombudsman
	de Europese Rekenkamer

Meer over het Europees Parlement




	Wetgevende bevoegdheid

	Initiatiefrecht

	Budgetrecht

	Controlebevoegdheid

	Benoeming en ontslag commissarissen

	Justitie en binnenlandse zaken

	Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid (GBVB)

	Benoeming Europese Ombudsman en leden Europese Rekenkamer



Home Route