Tweestemmenstelsel in Duitsland

De Bundestag (de 'Duitse Tweede Kamer') wordt gekozen via een tweestemmenstelsel. De 'Erststimme' wordt uitgebracht op een regionale kandidaat. Om evenredige vertegenwoordiging te bewerkstelligen brengen de kiezers daarnaast een 'Zweitstimme' uit op de lijst (per deelstaat) van een politieke partij. Regionale verkiezingswinnaars komen hoe dan ook in de Bundestag. Door 'Überhangmandate' kan het totale aantal Bundestagleden variëren.

'Erststimme' geeft 'Direktmandat'

Bij de verkiezingen voor de Bundestag (Bondsdag) brengen de Duitse kiezers twee stemmen uit. De eerste stem (Erststimme) wordt uitgebracht op een regionale kandidaat. Duitsland is daarvoor verdeeld in 299 kiesdistricten (Wahlkreise). Het aantal kiesgerechtigden per district kan verschillen, maar schommelt in het algemeen rond de 250.000.

De Wahlkreise zijn enkelvoudige districten. Dat wil zeggen dat de verkiezingen per district één winnaar opleveren. Deze persoon krijgt van de regionale kiezers een direct mandaat (Direktmandat) en komt in de Bundestag.

Evenredige vertegenwoordiging door 'Zweitstimme'

Naast de Erststimme brengen de kiezers ook een tweede stem (Zweitstimme) uit op de deelstaatlijst van een politieke partij (Landesliste). Op basis van de uitgebrachte Zweitstimmen worden de zetels in de Bundestag evenredig over de politieke partijen verdeeld.

Samenstelling Bundestag en 'Überhangmandate'

In principe is de Bundestag samengesteld op basis van evenredige vertegenwoordiging, want hiervoor zorgen de Zweitstimmen. Wel geldt er een kiesdrempel van 5% van de Zweitstimmen. De kiesdrempel geldt niet:

als minstens drie kandidaten van een partij een Direktmandat verwerven;

voor Direktmandate in het algemeen.

In de uitgangssituatie zijn er 598 zetels te verdelen: de eerste 299 zijn via de Direktmandate voor de winnaars in de districten, de overige 299 worden aangevuld via de Landesliste. Kandidaten die meedoen aan de districtsverkiezingen kunnen ook op een Landeslist staan en kunnen dus op twee manieren proberen in de Bundestag te komen.

Voorbeeld: de CSU haalde in 2002 58 zetels op basis van de uitgebrachte Zweitstimmen op de lijsten per deelstaat, terwijl 43 kandidaten de verkiezingen in hun district wonnen. Deze 43 winnaars kwamen direct in de Bundestag, terwijl de 15 (=58-43) overige parlementariërs werden aangevuld via de Landeslisten van de CSU.

Het kan gebeuren dat een partij op basis van de Zweitstimmen minder zetels zou verwerven dan er Direktmandate gewonnen zijn. Direktmandate geven echter sowieso recht op een Bundestagzetel. De extra Direktmandate (bovenop de via evenredige vertegenwoordiging gewonnen zetels) worden 'Überhangmandate' genoemd en leiden ertoe dat de 598 Bundestagzetels worden aangevuld met enkele via Überhangmandate verworven zetels. Bij de verkiezingen van 2002 was er bijvoorbeeld sprake van vijf Überhangmandate, waardoor het aantal Bundestagleden op 603 kwam.

Het systeem van Überhangmandate leidt tot een lichte verstoring van de evenredige vertegenwoordiging in de Bundestag.




	'Erststimme' geeft 'Direktmandat'

	Evenredige vertegenwoordiging door 'Zweitstimme'

	Samenstelling Bundestag en 'Überhangmandate'



Home Route