Begrotingsbeleid Balkenende II

Het tweede kabinet-Balkenende bezuinigt per saldo op grote schaal. Het hanteert de Zalmnorm met dien verstande dat de uitgavenkaders meer dan voorheen zonder compensatie tussen de drie budgetdisciplinesectoren worden gehandhaafd. Inkomstenmeevallers moeten worden gebruikt om de staatsschuld af te lossen. Inkomstentegenvallers mogen leiden tot een groter begrotingstekort, maar leiden tot extra bezuinigingen en lastenverzwaringen als bepaalde doelstellingen voor het tekort in gevaar komen. Hiervan bleek kort na het aantreden van het kabinet al sprake.

Hoofdlijnenakkoord

In de financiële bijlage bij het hoofdlijnenakkoord (het regeerakkoord tussen CDA, VVD en D66 dat ten grondslag ligt aan het tweede kabinet-Balkenende) zijn de uitgangspunten voor het budgettaire beleid in de kabinetsperiode 2004-2007 vastgelegd. Behalve afspraken over de invulling van bezuinigingen (oplopend tot ruim 13 miljard euro in 2007), uitgavenverhogingen, lastenverzwaringen en lastenverlichtingen staan er ook afspraken over de 'begrotingsspelregels' in.

De financiële plannen in het hoofdlijnenakkoord werden in het voorjaar van 2003 zo opgesteld dat, uitgaande van een voorzichtig scenario, in 2007 een feitelijk EMU-tekort zou resulteren van 0,5% BBP en een structureel (dat wil zeggen van conjunctuurinvloeden geschoond) EMU-tekort van 0,1%. Dit laatste cijfer is het structurele EMU-tekort berekend volgens de zogenaamde 'Brusselse methode', die in het kader van het Groei- en Stabiliteitspact moet worden gebruikt.

Meer over het EMU-saldo

Voorzichtig scenario

Uitgangspunt voor het kabinetsbeleid is het 'voorzichtig scenario' van het Centraal Planbureau (CPB). Dat wil zeggen dat de coalitiepartijen bij het opstellen van het hoofdlijnenakkoord voor de periode 2004-2007 zijn uitgegaan van een door het CPB opgestelde potentiële, trendmatige economische-groeiverwachting voor 2004-2007. Deze groeiverwachting is gecorrigeerd voor de stand van de conjunctuur en om aan de voorzichtige kant te gaan zitten is er jaarlijks 0,25%-punt in mindering op gebracht.

In het voorzichtige groeiscenario voor 2004-2007 wordt uitgegaan van een gemiddelde jaarlijkse economische groei (dat wil zeggen een -voor inflatie gecorrigeerde- volumegroei van het bruto binnenlands product) van 2,25%.

Verschil tussen voorzichtig en behoedzaam scenario
De twee paarse kabinetten gebruikten geen 'voorzichtig' maar een 'behoedzaam' scenario. Het verschil tussen een behoedzaam en een voorzichtig scenario is dat het CPB hier geen voorzichtigheidsmarge van gemiddeld 0,25%-punt per jaar gebruikt, maar van 0,5%-punt. Een behoedzaam scenario is dus voorzichtiger dan een voorzichtig scenario.

Meer over het Centraal Planbureau (CPB)

Zalmnorm

In de financiële bijlage bij het hoofdlijnenakkoord is als begrotingsnorm afgesproken dat er:

een scheiding geldt tussen inkomsten en uitgaven;

reële uitgavenplafonds gelden voor elk van de afzonderlijke drie sectoren rijksbegroting, sociale zekerheid en zorg.

Deze afspraak betekent dat de Zalmnorm als begrotingsnorm wordt gehanteerd.

Een verschil met de paarse kabinetten is dat het tweede kabinet-Balkenende de uitgavenplafonds per budgetdisciplinesector wil handhaven. Dat betekent dat uitgavenmeevallers in de ene sector niet mogen worden gebruikt om uitgaventegenvallers in de andere sector te compenseren.

Dit moet worden uitgelegd als een principe-afspraak, omdat het in de praktijk wel eens onmogelijk zou kunnen blijken voor een sector om binnen zijn uitgavenkader te blijven, in het geval zich aan het eind van het begrotingsjaar grote tegenvallers voordoen. Bij de verwerking van tegenvallers in de Miljoenennota 2004 werd dan ook wederom soepel met compensatie omgesprongen.

Een ander verschil met de paarse kabinetten is dat inkomstenmeevallers volledig ten gunste komen van het EMU-saldo, en niet meer volgens een bepaalde verdeelsleutel worden besteed aan lastenverlichting en schuldaflossing. Met andere woorden, inkomstenmeevallers worden gebruikt om de EMU-schuld te verminderen.

Inkomstentegenvallers komen juist ten laste van het EMU-saldo en vergroten dus de schuld. De afspraak over de inkomstenmee- en tegenvallers is gemaakt om te voorkomen dat de conjunctuur een te grote invloed krijgt op het begrotingsbeleid. De afspraak geldt echter niet als er tegenvallers zijn waardoor het EMU-saldo een bepaalde signaalwaarde dreigt te overschrijden of het structurele EMU-tekort te weinig daalt.

Meer over...

	budgetdisciplinesectoren
	de EMU-schuld
	trendmatig begrotingsbeleid (Zalmnorm)

Signaalwaarde feitelijk tekort en reductie structureel tekort

Volgens het Stabiliteits- en Groeipact moet het Nederlandse EMU-saldo aan een aantal voorwaarden voldoen. Zo mag het feitelijke EMU-tekort niet groter zijn dan 3% van het bruto binnenlands product (BBP), en mag het structurele EMU-tekort hooguit 0,5% BBP bedragen. Is het structurele tekort hoger, dan moet het in jaarlijkse stappen van minimaal 0,5%-punt BBP (het 'structurele reductietraject') teruggebracht worden tot een structureel tekort van hooguit 0,5% BBP.

Om te voorkomen dat Nederland het Stabiliteits- en Groeipact overtreedt is in de financiële bijlage bij het hoofdlijnenakkoord afgesproken dat er 'nadere maatregelen' moeten worden getroffen als er zodanige tegenvallers zijn dat:

de signaalwaarde van 2,5% BBP voor het feitelijke EMU-tekort overschreden dreigt te worden. De waarde van 2,5% wordt gebruikt zodat er een veiligheidsmarge bestaat ten opzichte van de 3% uit het Stabiliteits- en Groeipact;

het structurele reductietraject van 0,5%-punt per jaar niet wordt gehaald.

Vrij kort na het vaststellen van het (door het CPB doorgerekende) hoofdlijnenakkoord kwam het CPB met bijgestelde economische prognoses waaruit bleek dat zowel de signaalwaarde voor het feitelijk tekort als het reductietraject van het structurele tekort werd bedreigd.

Het tweede kabinet-Balkenende heeft daarom in de zomer van 2003 moeten zoeken naar extra bezuinigingen (oplopend tot 2 miljard euro in 2007) en lastenverzwaringen om het EMU-tekort te verminderen. Hoe dit is opgelost is te lezen in de Miljoenennota 2004.

Sinds november 2003 wordt het pact door andere landen niet meer nageleefd.

Meer over...

	het Stabiliteits- en Groeipact
	de Miljoenennota 2004

Financiële bijlage bij het hoofdlijnenakkoord (PDF-file)

Meer over begrotingsbeleid




	Hoofdlijnenakkoord

	Voorzichtig scenario

	Zalmnorm

	Signaalwaarde feitelijk tekort en reductie structureel tekort



Home Route