Werknemersorganisaties

Nederland kent een aantal vakcentrales die optreden als koepelorganisatie van de bij die centrale aangesloten vakbonden. De grootste vakcentrale is de Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV). Andere centrales zijn het Christelijk Nationaal Vakverbond (CNV) en de MHP (Vakcentrale voor middengroepen en hoger personeel). Daarnaast is er nog een aantal onafhankelijke bonden. Werknemersorganisaties zijn vertegenwoordigd in de Sociaal-Economische Raad en in tal van andere organen.

Taken en bevoegdheden

Vakbonden zijn werknemersverenigingen die opkomen voor de belangen van werknemers. Een belangrijke activiteit van vakbonden is het voeren van CAO-onderhandelingen (een CAO is een collectieve arbeidsovereenkomst) met werkgevers.

In een CAO worden afspraken over arbeidsvoorwaarden (zoals loonstijgingen) gemaakt in een bedrijfstak of in (grote) bedrijven. Vaak bevatten CAO's ook afspraken over 'goede doelen', zoals scholing van werknemers.

In het algemeen worden CAO-afspraken tussen werkgevers- en werknemersorganisaties door de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid algemeen verbindend verklaard voor een hele bedrijfstak. De gehele sector is dan gebonden aan de CAO-afspraken. Dat geldt ook voor de werknemers resp. werkgevers die niet zijn aangesloten bij de vakbonden resp. werkgeversorganisaties die de CAO-afspraken hebben gemaakt.

Daarnaast zijn vakbondsvertegenwoordigers vertegenwoordigd in de besturen van bedrijfstakpensioenfondsen en stellen vakbondsleden zich in veel organisaties via speciale vakbondslijsten kandidaat bij ondernemingsraadverkiezingen.

Werknemers hebben in Nederland stakingsrecht, al worden stakingen soms wel door de rechter verboden. Als werknemers niet tevreden zijn over hun arbeidsvoorwaarden organiseren vakbonden soms acties en stakingen om hun woorden kracht bij te zetten. Vakbonden beschikken over stakingskassen waaruit stakende leden een tegemoetkoming krijgen voor gederfd loon in geval hun bond een staking organiseert. Werknemers hebben in Nederland het recht om te staken, maar hiervan wordt vergeleken met het buitenland weinig gebruik gemaakt.

Een steeds belangrijke taak van vakbonden is dienstverlening aan vakbondsleden, bijvoorbeeld juridische advisering bij arbeidsconflicten. Lobbyen en beïnvloeding van politiek, bestuur en publieke opinie is vanouds een andere bezigheid van de vakbonden. De drie grote vakcentrales zijn vertegenwoordigd in de Sociaal-Economische Raad (SER).

Positie

Vakbonden zijn particuliere belangenverenigingen van werknemers en maken dus geen onderdeel uit van de overheid. Desondanks zijn ze, behalve in de Stichting van de Arbeid, vertegenwoordigd in tal van organisaties met een publiek karakter.

Sociaal-Economische Raad (SER)
Van de 33 SER-leden worden er 11 geleverd door werknemersorganisaties. De Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV) levert 8 leden, het Christelijk Nationaal Vakverbond (CNV) 2 leden en de MHP (Vakcentrale voor middengroepen en hoger personeel) 1 lid.

Meer over de Sociaal-Economische Raad (SER)

Stichting van de Arbeid
FNV, CNV en MHP zijn ook vertegenwoordigd in de Stichting van de Arbeid.

	Stichting van de Arbeid
	De Stichting van de Arbeid is een in 1945 opgericht overlegorgaan van de sociale partners (representatieve centrale werknemers- en werkgeversorganisaties). In de Stichting zijn enkele belangrijke sociale akkoorden gesloten, zoals in 1982 het Akkoord van Wassenaar. De Stichting van de Arbeid werd in 1997 onderscheiden met de Carl-Bertelsmann-Preis.

Raad voor Werk en Inkomen (RWI)
De Raad voor Werk en Inkomen (RWI) bestaat uit een onafhankelijke voorzitter en vijf leden namens de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), vijf werkgeversleden en vijf werknemersleden.

Namens de werknemers zijn de volgende organisaties vertegenwoordigd in de RWI:

FNV (2 leden);

CNV (1 lid);

MHP (1 lid);

de Raad voor het Overheidspersoneelsbeleid (1 lid).

website Raad voor Werk en Inkomen (RWI)

Kamers van Koophandel
Volgens de wet moet het algemeen bestuur van een Kamer van Koophandel voor eenderde deel bestaan uit de kring van ondernemers uit het midden- en kleinbedrijf, voor eenderde uit leden afkomstig van overige ondernemers en voor eenderde uit leden uit werknemerskringen. De SER stelt binnen de daarvoor geldende wettelijke regels het aantal bestuursleden van de Kamers van Koophandel vast en wijst de (regionale) ondernemers- en werknemersorganisaties aan die de bestuursleden van de Kamers van Koophandel mogen benoemen.

website Kamers van Koophandel

Economisch en Sociaal Comité (ESC)
Het Economisch en Sociaal Comité (ESC) is een sociaal-economisch adviesorgaan van de Europese Unie (EU). Nederland heeft hierin 12 zetels. Momenteel worden die 12 zetels als volgt bezet:

5 vakbondsvertegenwoordigers;

5 werkgeversvertegenwoordigers;

1 lid namens de Consumentenbond;

1 kroonlid (op voordracht van de SER).

De Nederlandse vertegenwoordigers worden benoemd door de SER.

website Economisch en Sociaal Comité (ESC)

Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (NIBUD)
De FNV is vertegenwoordigd in de Adviesraad van het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (NIBUD).

Invloed en prestaties

Begin jaren '80 voerden de ambtenarenbonden acties tegen het bezuinigingsbeleid van het eerste kabinet-Lubbers. In de jaren '70 werd in het bedrijfsleven regelmatig actie gevoerd, bijvoorbeeld tegen bedrijfssluitingen. Ook de laatste jaren zijn er wel stakingen geweest, bijvoorbeeld in de bouw. Toch staan de Nederlandse vakbonden internationaal bekend als gematigd, en staat Nederland bekend om het 'poldermodel'. Het bekendste voorbeeld hiervan is het zogenaamde 'Akkoord van Wassenaar'.

Doordat vakbonden zo'n grote rol spelen bij de totstandkoming van CAO's, die bovendien vrijwel altijd algemeen verbindend worden verklaard, hebben de bonden grote invloed op de loonontwikkeling. Zo kwamen de destijds in de Stichting van de Arbeid vertegenwoordigde werkgevers- en werknemersorganisaties op 24 november 1982 het zogenaamde 'Akkoord van Wassenaar' overeen. Onder druk van de steeds verder oplopende werkloosheid verklaarden de vakbonden zich bereid tot loonmatiging, in ruil voor arbeidstijdverkorting en herverdeling van werk.

Ook later hebben de vakbonden zich diverse keren bereid getoond tot loonmatiging, zoals in 1993. De laatste jaren zijn de lonen in Nederland echter meer gestegen dan in de omringende landen.

Werknemersorganisaties hebben ook invloed via het lobbyen bij overheidsorganisaties en de politiek.

Geschiedenis

In de periode tussen de Eerste en de Tweede Wereldoorlog ontstond in Nederland een consensuspolitiek en daalde het aantal grote stakingen. In de jaren '50 van de twintigste eeuw ontstonden drie grote verzuilde vakcentrales:

het Nationaal Verbond voor Vakverenigingen (NVV);

de Katholieke Arbeidersbeweging (KAB), later Nederlands Katholiek Vakverbond (NKV);

het Christelijk Nationaal Vakverbond (CNV).

In de jaren '70 besloten de katholieke vakcentrale NKV en de socialistische vakcentrale NVV te gaan samenwerken en ging het CNV alleen verder. De samenwerking tussen NVV en NKV kreeg vanaf 1976 gestalte in de Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV), hoewel de fusie officieel pas in 1982 plaatsvond.

Wim Kok, die van 1973-1976 al NVV-voorzitter was, was tot 1986 de eerste voorzitter van de FNV. In de periode 1988-1997 was Johan Stekelenburg, de huidige burgemeester van Tilburg, FNV-voorzitter.

In 1974 werd de Unie mhp opgericht als opvolger van de Vakcentrale MHP. De Unie mhp is bedoeld als vakcentrale zonder ideologische (bijvoorbeeld christelijke, katholieke of sociaal-democratische) binding voor middengroepen en hoger personeel. Inmiddels is de naam veranderd in MHP.

In het najaar van 2005 is een nieuwe vakbond, het Alternatief voor Vakbond (AVV), opgericht uit onvrede over het functioneren van de reeds bestaande vakbonden.

De organisatiegraad van werknemers (het percentage bij een vakbond aangesloten werknemers) daalde volgens het CBS van 28% in 1995 naar 24% in 2004. In de jaren '50 van de twintigste eeuw bedroeg de organisatiegraad nog zo'n 40%. De organisatiegraad is hoger bij oudere dan bij jongere werknemers. Ook is de organisatiegraad onder mannen groter dan onder vrouwen.

Kerngegevens

Volgens het CBS daalde het totaal aantal vakbondsleden van 1,935 miljoen in 1999 naar 1,866 miljoen in 2006. In 1994 waren er 1,84 miljoen vakbondsleden.

FNV
De grootste vakcentrale, de FNV, zag het ledental dalen van 1,233 miljoen in 1999 naar 1,171 miljoen in 2006. In 1994 had de FNV 1,111 miljoen leden.

FNV Bondgenoten en ABVAKABO zijn de grootste van de in totaal 16 bij de FNV aangesloten bonden. Deze twee bonden hebben ieder afzonderlijk meer leden dan de tweede vakcentrale van Nederland, het CNV. Zo had FNV Bondgenoten in oktober 2003 470.700 leden en de ABVAKABO 363.600.

Andere aangesloten bonden zijn onder andere (ledentallen oktober 2003 volgens CBS):

FNV Bouw (± 151.100 leden);

de Algemene Onderwijsbond AOb (± 73.200 leden);

FNV Kunsten, Informatie en Media (± 41.900 leden);

de FNV Horecabond (± 27.500 leden);

AFMP (± 20.600 leden);

de Nederlandse Politiebond NPB (± 22.000 leden).

Het Federatiebestuur van de FNV bestaat op dit moment uit vier personen. Sinds 25 mei 2005 is Agnes Jongerius voorzitter van de FNV. Zij is de eerste vrouwelijke FNV-voorzitter en volgde Lodewijk de Waal op, die vanaf 1997 voorzitter was.

Adresgegevens:
Vakcentrale FNV
Bezoekadres:
Naritaweg 10
1043 BX Amsterdam

Postadres:
Postbus 8456
1005 AL Amsterdam

Tel.: 020-5816300
Fax:: 020-6844541

CNV
Het CNV ging van 361 duizend leden in 1999 naar 342 duizend leden in 2006. In 1994 had het CNV 338 duizend leden. De grootste aangesloten bond, de CNV Bedrijvenbond, had in oktober 2003 88.400 leden. CNV Publieke Zaak had er 82.800.

Andere aangesloten bonden zijn onder andere (ledentallen oktober 2003 volgens CBS):

de Onderwijsbond CNV (± 55.900 leden);

de Hout- en Bouwbond CNV (± 52.900 leden);

CNV Dienstenbond (± 35.400 leden);

de Algemene Christelijke Politiebond ACP (± 21.500 leden).

Het Algemeen Bestuur van het CNV heeft 15 leden, waarvan vier leden het Dagelijks bestuur vormen. Sinds 15 augustus 2005 is René Paas voorzitter van het CNV.

Adresgegevens:
CNV Vakcentrale

Bezoekadres:
Ravellaan 1
3533 JE Utrecht

Postadres:
Postbus 2475
3500 GL Utrecht

Tel. (CNV Info, 8.00-18.00 uur): 0900-2684636 (€ 0,10 p.m.)
E-mail: cnvinfo@cnv.nl

MHP
Het aantal leden van de derde in de SER vertegenwoordigde vakcentrale, de MHP, daalde van 219 duizend in 1999 naar 161 duizend in 2006. De grootste aangesloten bonden zijn het UOV (105.300 leden in oktober 2003) en de CMHF (57.900 leden in oktober 2003).

Voorzitter van de MHP is Ad Verhoeven.

Adresgegevens:
MHP

Bezoekadres:
Multatulilaan 12
4103 NM Culemborg

Postadres:
Postbus 575
4100 AN Culemborg

Tel.: 0345-851900
Fax: 0345-851915
E-mail: info@vc-mhp.nl

Overige bonden
Het ledental van niet in de SER vertegenwoordigde vakbonden steeg volgens het CBS van 123 duizend in 1999 naar 192 duizend in 2006.

	website FNV
	website CNV
	website MHP




	Taken en bevoegdheden

	Positie

	Invloed en prestaties

	Geschiedenis

	Kerngegevens

	Agenda



Home Route