Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) adviseert de verschillende ministeries op het gebied van volksgezondheid, natuur en milieu. De organisatie doet dit door zelf onderzoek te verrichten en kennis te verzamelen.
Resultaten van RIVM-onderzoek worden door deze instanties gebruikt om beleid te ontwikkelen, uit te voeren en te handhaven. Het RIVM is bezig met het opzetten van een Centrum Infectieziektenbestrijding, dat uiterlijk in september 2005 in zijn definitieve vorm gaat functioneren.
Het RIVM is een overheidsorganisatie die sinds 1 januari 2004 een agentschap is. Vanaf die datum zijn de vaccinactiviteiten niet meer bij het RIVM, maar bij het zelfstandige Nederlands Vaccin Instituut ondergebracht. Het RIVM wordt voornamelijk betaald door het ministerie van VWS. Andere financiers zijn de ministeries van VROM en LNV.
Het RIVM functioneert als huisinstituut voor het ministerie van VWS en het ministerie van VROM. Ministers kunnen echter geen aanwijzingen geven over de wijze waarop onderzoek wordt uitgevoerd of gerapporteerd.
In 1997 is de Commissie van Toezicht (CvT) opgericht, om toe te zien op het wetenschappelijk niveau van het RIVM.
Vertegenwoordigers van het RIVM kunnen adviserend lid zijn van SER-commissies of -werkgroepen.
In 1998 bracht het RIVM een rapport uit over de gezondheidsrisico's van de vrijgekomen stoffen bij het neerstorten van de El Al-Boeing in de Bijlmer. De conclusie van het RIVM was dat het gevaar dat de vrijgekomen stoffen opleverden voor de gezondheid te verwaarlozen is.
De Enquêtecommissie Bijlmer heeft het rapport bij haar verhoren geraadpleegd en toenmalig minister Borst van VWS heeft het rapport aan de Tweede Kamer verstrekt. Het rapport is tevens verstuurd aan de onderzoeksgroep van het AMC. Deze onderzoeksgroep onderzocht de gezondheidsklachten van patiënten die de klachten in verband brachten met de Bijlmerramp.
Op verzoek van sommige politieke partijen heeft het RIVM diverse malen analyses van de milieueffecten van verkiezingsprogramma's gemaakt.
Het RIVM is in 1934 ontstaan door een fusie van het Centraal Laboratorium voor de inspecteurs van de volksgezondheid (dat al vanaf 1909 bestond) en het Rijks-Serologisch Instituut. Op 21 oktober 1996 is de Wet op het RIVM in werking getreden, waarin de zelfstandigheid van het RIVM is geregeld.