Periode 1840-1848: onder koning Willem II

Kort na de afkondiging van de Grondwetsherziening van 1840 doet Willem I afstand van de troon ten gunste van zijn oudste zoon, die vanaf 7 oktober 1840 als koning Willem II gaat regeren.

Het bewind van de nieuwe koning verschilt niet zo veel van dat van zijn vader. Ook Willem II heeft veel invloed op het bestuur en bemoeit zich met allerlei detailzaken. Bovendien is er net als onder het bewind van zijn vader veel kritiek op het financiële beleid. De koning houdt bovendien lange tijd iedere democratische hervorming tegen, en wenst zeker geen grotere invloed van de Tweede Kamer op het bestuur.

Als echter begin 1848 in Duitsland en Frankrijk revoluties uitbreken, wijzigt hij (in één nacht) van standpunt. Buiten zijn ministers om vraagt hij de Tweede-Kamervoorzitter om advies. Er wordt vervolgens een Grondwetscommissie ingesteld onder leiding van de liberaal Thorbecke. Die commissie komt met ingrijpende wijzigingen. De nieuwe Grondwet is de basis van ons huidige parlementaire stelsel. Op 17 maart 1849, vier maanden nadat de Grondwetsherziening tot stand is gekomen, overlijdt Willem II.

[ V ][ ^^ ]

Bijzonderheden
- Hoewel de Grondwetsherziening van 1840 formeel niet zoveel betekent, leidt zij toch tot veranderingen. Ministers kunnen meer dan voorheen op hun beleidsdaden worden aangesproken. In 1842 komt er bovendien een nieuw reglement voor de ministerraad. Voortaan vergaderen de ministers gezamenlijk, met één van hen als voorzitter. Die vergaderingen vinden veel vaker plaats dan onder Willem I. De Staatssecretarie wordt door de nieuwe koning afgeschaft.


- Ook in personele zin vinden er veranderingen plaats. De belangrijkste minister onder Willem I, de minister van Justitie Van Maanen, wordt in 1842 vervangen door een gematigde liberaal, Van Hall.


- In 1843 wordt die Van Hall minister van Financiën, nadat voorstellen van de ministers Rochussen en Van der Heim om de financiën op orde te brengen door de Tweede Kamer zijn verworpen. Het lukt Van Hall in 1844 wel om de staatsschuld te saneren. Hij verplicht de rijken om de staat geld te lenen. Als ze daarmee niet instemmen, wil Van Hall een inkomstenbelasting invoeren. Van die twee zaken kiest men toch liever de 'vrijwillige lening'.


- Inmiddels wordt de roep om staatkundige veranderingen steeds krachtiger. In 1844 vraagt de Tweede Kamer de koning om Grondwetsherziening, maar dat weigert hij. Dan nemen negen Tweede-Kamerleden ('de Negenmannen') onder leiding van Thorbecke in december van dat jaar zelf het initiatief. Zij dienen voorstellen in om onder andere rechtstreekse verkiezing van de Tweede Kamer en de staatkundige ministeriële verantwoordelijkheid in te voeren. De Tweede Kamer wijst dat in 1845 echter af. In de Kamer zijn 21 leden voor verdere behandeling van de voorstellen en 34 tegen.


- Mislukking vande aardappeloogst in 1845, hoge voedselprijzen en werkloosheid in de jaren die daarop volgen leiden in 1847 tot relletjes in Noord-Nederland. De regering komt hierna met 27 voorstellen voor een zeer beperkte Grondwetsherziening, maar de eisen van de liberalen worden niet ingewilligd. Minister Van Hall treedt af, omdat hij de voorstellen niet ver genoeg vindt gaan. Onder invloed van revoluties in Frankrijk en Duitsland zal de koning in maart 1848 alsnog 'omgaan'. De conservatieve ministers treden direct af.

[ V ][ ^^ ]

Ministers
Secretaris van Staat
minister: Mr. H.J. baron van Doorn van Westcapelle (ultrac) (7 oktober 1840 - 20 oktober 1840)

Buitenlandse Zaken
minister: Mr. J.G. baron Verstolk van Soelen (ultrac) (7 oktober 1840 - 13 september 1841)
minister a.i.: Mr. H. baron van Zuylen van Nijevelt (ultrac) (13 september 1841 - 6 oktober 1841)
minister: Mr. J.W. baron Huyssen van Kattendijke (ultrac) (6 oktober 1841 - 21 september 1843)
minister a.i.: W.A. baron Schimmelpenninck van der Oye (ultrac) (21 september 1843 - 15 oktober 1843)
minister: J.A.H. de la Sarraz (ultrac) (15 oktober 1843 - 1 januari 1848)
minister: Mr. L.N. graaf van Randwijck (ultrac) (1 januari 1848 - 25 maart 1848)

Justitie
minister: Mr. C.F. van Maanen (ultrac) (7 oktober 1840 - 1 april 1842)
minister: Mr. F.A. van Hall (moderaat voor 1813) (1 april 1842 - 7 maart 1844)
minister a.i.: Jhr.Mr. M.W. de Jonge van Campensnieuwland (ultrac) (7 maart 1844 - 1 augustus 1844)
minister: Jhr.Mr. M.W. de Jonge van Campensnieuwland (ultrac) (1 augustus 1844 - 19 maart 1848)

Binnenlandse Zaken
minister: H.M. baron de Kock (ultrac) (7 oktober 1840 - 1 juni 1841)
minister: W.A. baron Schimmelpenninck van der Oye (ultrac) (1 juni 1841 - 15 februari 1846)
minister a.i.: Jhr. J.A. van der Heim van Duivendijke (ultrac) (15 februari 1846 - 1 juni 1846)
minister a.i.: Mr. C. Vollenhoven (geen pol. stroming) (1 juni 1846 - 12 oktober 1846)
minister: Mr. L.N. graaf van Randwijck (ultrac) (12 oktober 1846 - 1 januari 1848)
minister: Jhr. J.A. van der Heim van Duivendijke (ultrac) (1 januari 1848 - 25 maart 1848)

Financiën
minister: J.J. Rochussen (ultrac) (7 oktober 1840 - 25 juni 1843)
minister: Jhr. J.A. van der Heim van Duivendijke (ultrac) (25 juni 1843 - 22 september 1843)
minister a.i.: Mr. F.A. van Hall (moderaat voor 1813) (22 september 1843 - 7 maart 1844)
minister: Mr. F.A. van Hall (moderaat voor 1813) (7 maart 1844 - 1 januari 1848)
minister: Jhr. W.L.F.Ch. van Rappard (ultrac) (1 januari 1848 - 25 maart 1848)

Oorlog
minister: A. Schuurman (ultrac) (7 oktober 1840 - 1 november 1840)
minister: F.C. List (ultrac) (1 november 1840 - 25 maart 1848)

Marine
minister a.i.: Jhr. J.J. Quarles van Ufford (geen pol. stroming) (1 januari 1842 - 2 juni 1842)

Koloniën
minister: J.Ch. Baud (ultrac) (1 januari 1842 - 25 maart 1848)
minister: J.C. Rijk (ultrac) (1 januari 1842 - 25 maart 1848)

Marine en Koloniën
minister: J.Ch. Baud (ultrac) (7 oktober 1840 - 1 januari 1842)

Zaken der Rooms-Katholieke Eredienst
minister: F.J.M.Th. baron de Pélichy de Lichtervelde (ultrac) (1 januari 1830 - 25 november 1844)
minister a.i.: J.C. Willemse (geen pol. stroming) (24 november 1844 - 15 januari 1845)
minister a.i.: Mr. J.B. van Son (ultrac) (16 december 1844 - 21 augustus 1845)
minister: Mr. J.B. van Son (ultrac) (21 augustus 1845 - 25 maart 1848)

Zaken van de Hervormde en andere Erediensten, behalve die der Rooms-Katholieke
minister: Mr. H. baron van Zuylen van Nijevelt (ultrac) (1 maart 1842 - 25 maart 1848)


Bijzonderheden
Ministers
Wetgeving kabinet
TXT/Print-versie voor correct en passend afdrukken (verschijnt in een nieuw venster)Reageer op deze pagina. Aanvullingen en suggesties zijn altijd welkom!
homeHome           Route