Kabinetsformatie 2002

Onmiddellijk na de verkiezingen op 15 mei 2002 ontving Koningin Beatrix eerst haar adviseurs en vervolgens de fractievoorzitters van de Tweede Kamer. Op basis van de haar gegeven adviezen benoemde zij Donner (CDA) tot informateur. Na onderhandelingen met de fractievoorzitters van CDA, LPF en VVD kwam een 'strategisch akkoord' tot stand.

Op 3 juli stemden de fracties in met het de tekst van dit akkoord. Informateur Donner zond dit zelfs naar de Tweede Kamer, die daar op 4 juli over debatteerde. Hierna bracht Donner verslag uit aan de Koningin die vervolgens Balkenende benoemde tot formateur. Deze presenteerde op 22 juli zijn kabinet.

de formatie van dag tot dag

Procedure

De wet bevat nauwelijks regels voor de procedure rond de vorming van een nieuw kabinet. De Koningin heeft een belangrijke rol bij de kabinetsformatie, omdat zij het initiatief moet nemen.

De Koningin consulteert eerst een aantal vaste adviseurs. Op basis van deze adviezen benoemt de Koningin één of meer informateur(s) om de mogelijkheden van samenwerking binnen de Tweede Kamer te onderzoeken of een formateur om een kabinet te vormen.

schematische weergave van de kabinetsformatie

meer over de procedure

De coalitie

Hoewel er op basis van de Tweede-Kamerverkiezingen op 15 mei een aantal coalities mogelijk waren, wees alles toch in een centrum-rechtskabinet. Ook de fractievoorzitters adviseerden de Koningin nagenoeg allemaal in die richting.

Koningin Beatrix benoemde daarop de CDAer Donner tot informateur met de opdracht 'om, gelet op de uitslag van de verkiezingen, de mogelijkheden te onderzoeken van de spoedige vorming van een kabinet dat mag rekenen op een vruchtbare samenwerking met de volksvertegenwoordiging en de weg aan te geven waarlangs dat kabinet tot stand gekomen'.

Nadat Donner op zijn beurt ook weer de fractievoorzitters had gehoord besloot hij de richting van een CDA-LPF-VVD in te slaan. Weliswaar sputterde de VVD eerst wat tegen, fractievoorzitter Zalm vond niet dat er voor de VVD als verliezer plaats was in een kabinet, maar toch was Zalm bereid de onderhandelingen in te gaan.

de informateur

mr. J.P.H. Donner

de onderhandelaars

	mr.dr. J.P. Balkenende (CDA)
	M. Herben (LPF)
	drs. G. Zalm (VVD)

	informatieopdracht en adviezen
	meer over (in)formateur

Het regeerakkoord

Bij de start van de onderhandelingen zei met name Balkenende (CDA) dat hij een strategisch akkoord op hoofdlijnen wilde van hooguit één A4-tje. Door de andere werd dit wel onderschreven, hoewel onderhandelaar Zalm (VVD) wel aangaf dat er goede afspraken gemaakt moesten worden.

De onderhandelingen verliepen voorspoedig, hoewel onder verslechterende economische omstandigheden, die de budgettaire ruimte beperkte. Opmerkelijk daarbij was dat aan het einde van ieder overleg verteld werd waar over gepraat was, wat het resultaat was en wat er voor de volgende dag(en) op het programma stond. Ook opmerkelijk was dat VVD-onderhandelaar Zalm ondanks het verlies van zijn partij veel van de VVD-programmapunten veilig wist te stellen.

Ten slotte werd een concept strategisch beleidsdocument opgesteld om aan de fractie van de coalitiefracties voor te leggen. Dit concept bleek echter al snel in heel Den Haag bekend, en bleek in tegenstelling tot het geplande één A4-tje een kleine 50 pagina's te tellen. In hoofdlijnen gingen de fracties akkoord. Op een paar kleine punten werd het akkoord op verzoek van de fracties aangepast.

Toen zond informateur Donner het akkoord naar de Tweede Kamer. Doel was in het kader van de openheid het akkoord in de Tweede Kamer te bespreken. Donner nam zelf plaats op het regeringspluche om het akkoord toe te lichten. Zoals te verwachten haalde de oppositie fel uit naar het akkoord (SP'er Kant noemde het Paars+).

Over de verdeling van de posten waren de onderhandelaars het snel eens. De LPF-fractie was niet tevreden met het resultaat en stuurde Herben terug naar de onderhandelingstafel. Maar Donner kon toch op redelijk snel zijn eindrapport bij de Koningin afleveren.

Meer over het strategisch akkoord 2002

De formatie

Koningin Beatrix benoemde vrijwel meteen Balkenende (CDA) tot formateur. Op dat moment was al duidelijk dat er een kabinet Balkenende zou komen. Inmiddels circuleerden ook al verschillende namen voor de posten in Den Haag. De LPF had wat meer moeite kandidaten te vinden dan CDA en VVD.

Ook nu was de openheid opmerkelijk, soms tot ergernis van de formateur. Immers formeel zoekt hij de bewindslieden aan en nodigt hen vervolgens uit om zitting in het kabinet te nemen.

Tenslotte kon Balkenende zijn kabinet op 22 juli presenteren.

het kabinet Balkenende

Duur formaties

De formatie van het kabinet-Balkenende is gestart na de verkiezingen van 15 mei 2002 en is op 22 juli voltooid. De formatie heeft dan van de benoeming van de informateur tot de beëdiging van het kabinet 66 dagen geduurd.

De langste formatieperiode was in 1977 voor het kabinet-Van Agt I. Die formatie duurde van de verkiezingen op 25 mei 1977 tot de beëdiging van het kabinet op 19 december 1977, 208 dagen, bijna 7 maanden. De formatie duurde zo lang vanwege onenigheid tussen de mogelijke coalitiepartners PvdA, CDA en D66 over onder meer de abortus en de verdeling van de ministersposten. Op dit laatste onderwerp liepen de onderhandelingen over vorming van een tweede kabinet-Den Uyl vast. De formatie werd in december voortgezet door CDA en VVD, die wel snel op één lijn wisten te komen.

De kortste formatie na verkiezingen was die van het kabinet-Drees I in 1948 en duurde slechts 32 dagen. Het kabinet was een voorzetting van het vorige kabinet van KVP en PvdA, aangevuld met CHU en VVD. Zo'n breed kabinet was nodig omdat, vanwege de aanstaande onafhankelijkheid van Indonesië, het kabinet op een tweederde meerderheid moest kunnen rekenen.

Kabinetten die op herhaling gaan, kunnen daarvoor meestal rekenen op een kortere formatieperiode. Als voorbeeld hiervan de kabinetten-Kok, waarvan Kok-I in 1994 een formatie kende van 105 dagen en Kok-II in 1998 van 90 dagen.




	Procedure

	De coalitie

	Het regeerakkoord

	De formatie

	Duur formaties

	Weblink



Home Route