Mr.dr. A.M. Joekes

Foto Mr.dr. A.M. Joekes
Vooraanstaande VDB- en later PvdA-politicus. Geboren in Nederlands-Indië waar hij bij een spoorwegmaatschappij werkte. Kwam in 1925 in de Kamer en was vanaf 1933 fractievoorzitter tijdens het de kabinetten-Colijn waaraan ook de VDB met Oud op Financiën deelnam. Na de oorlog kozen Joekes en Oud wel voor de stap naar de PvdA, maar bedankte Oud daarvoor al spoedig. In de PvdA-fractie steunde Joekes de Indië-politiek hoewel hij altijd gematigd voorstander van zelfstandigheid van Indië was geweest. Als minister van Sociale Zaken in de kabinetten-Drees I en II bracht hij belangrijke wetten tot stand zoals de Wet op de ondernemingsraden en de Werkloosheidswet. Stond bekend als een innemende gentleman, maar kropte gevoelens van onvrede soms te veel op.

VDB, PvdA
in de periode 1925-1960: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, minister, lid Raad van State

[ V ][ ^^ ]

voornamen (roepnaam)

Adolf Marcus (Dolf)

[ V ][ ^^ ]

personalia

geboorteplaats en -datum
Boea (Sumatra, Ned.-Indië), 5 mei 1885

overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 1 april 1962

levensbeschouwing
Remonstrants

[ V ][ ^^ ]

partij/stroming

partij(en)
-   VDB (Vrijzinnig-Democratische Bond), tot 9 februari 1946
-   PvdA (Partij van de Arbeid), vanaf 9 februari 1946

[ V ][ ^^ ]

loopbaan

-   medewerker Semarang-Joanna en Semarang-Cheribon Stoomtram-Maatschappijen te Semarang (Ind.), van 1910 tot 1911
-   secretaris van de hoofdvertegenwoordiger Semarang-Joanna en Semarang-Cheribon Spoortram-Maatschappijen te Semarang, van 1911 tot 1918
-   secretaris van de hoofddirectie Semarang-Joanna en Semarang-Cheribon Spoortram-Maatschappijen te 's-Gravenhage, van 1918 tot 1920
-   ambtenaar afdeling internationale arbeidswetgeving (rang: referendaris, 1 april 1923 administrateur), ministerie van Arbeid, van 1920 tot 15 september 1925
-   lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 15 september 1925 tot 7 augustus 1948
-   fractievoorzitter VDB Tweede Kamer der Staten-Generaal, van juni 1933 tot juli 1937
-   fractievoorzitter VDB Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 oktober 1938 tot februari 1946
-   lid gemeenteraad van 's-Gravenhage, van 5 september 1939 tot 1 september 1941
-   geïnterneerd gijzelaarskamp te Sint-Michielsgestel, van 5 mei 1942 tot december 1942 (één der "Heeren Zeventien")
-   geïnterneerd strafgevangenis te Scheveningen, van 1 april 1943 tot april 1944
-   geïnterneerd concentratiekamp te Buchenwald (Dld.), van april 1944 tot april 1945
-   minister van Sociale Zaken, van 7 augustus 1948 tot 20 augustus 1951 (naam departement)
-   minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid, van 20 augustus 1951 tot 2 september 1952
-   lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 23 juli 1952 tot 1 november 1952
-   lid Raad van State, van 1 november 1952 tot 1 juni 1960 (benoeming bij K.B. van 21 oktober 1952, nr. 9)

[ V ][ ^^ ]

partijpolitieke functies

-   lid hoofdbestuur VDB, van 1925 tot 1928
-   redacteur VDB maandblad "De Opbouw"
-   redacteur VDB weekblad "De Vrijzinnig Democraat"
-   adviseur VDJO (Vrijzinnig-Democratische Jongeren Organisatie)
-   lid VDB-commissie over herziening van het defensiestandpunt, 1935
-   lid VDB-studiecommissie Nederland en de internationale verhoudingen, vanaf juni 1937
-   eindredacteur VDB weekblad "De Vrijzinnig Democraat", vanaf 1940
-   voorzitter VDB, van mei 1941 tot 1943
-   lid dagelijks bestuur VDB, van 1945 tot februari 1946
-   vicevoorzitter PvdA, van 23 februari 1946 tot juli 1948
-   vicefractievoorzitter PvdA Tweede Kamer der Staten-Generaal, van februari 1946 tot juli 1948
-   lijstaanvoerder PvdA Tweede-Kamerverkiezingen 1946 (kieskring Leeuwarden)
-   lid commissie beginselprogramma PvdA, van 27 juli 1946 tot 24 april 1947
-   lid fractiebestuur PvdA Tweede Kamer der Staten-Generaal, van juli 1948 tot 27 augustus 1948

lijsttrekkerschap etc.
-   lijstaanvoerder PvdA Tweede-Kamerverkiezingen 1948 (kieskring Leeuwarden)

[ V ][ ^^ ]

nevenfuncties

-   lid Raad van Commissarissen "Olveh" (Onderlinge Levensverzekeringsmaatschappij 'Eigen Hulp') te 's-Gravenhage
-   lid Hoge Raad van Arbeid, van 1920 tot 1922
-   secretaris Nederlandse delegatie conferenties Internationale Arbeidsorganisatie te Genève, van 1921 tot 1924
-   redacteur jaarboek "Grotius", van 1923 tot 1946
-   lid Nederlandse delegatie conferenties Internationale Arbeidsorganisatie te Genève, vanaf 1925
-   lid Commissie van Advies voor de werkloosheidsverzekering, omstreeks 1928
-   lid Vlootcommissie, vanaf 1933 (nog in 1938)
-   lid Staatscommissie inzake de Grondwetsherziening (Staatscommissie-De Wilde), van 24 januari 1936 tot 8 juni 1936
-   lid Staatscommissie inzake concentratie van scholen voor bijzonder lager onderwijs, van 4 februari 1936 tot 16 december 1936
-   lid commissie van advies inzake economische samenwerking tussen Nederland en Nederlands-Indië, vanaf mei 1936
-   lid Commissie van Toezicht, bedoeld in art. 120 der Ziektewet, omstreeks 1938 en nog in 1946
-   lid Politiek Convent, van 1 juli 1940 tot 5 mei 1942
-   lid Grootburgercomité, van december 1942 tot 1943
-   lid politiek beraad gijzelaarskamp 'Beekvliet' te Sint-Michielsgestel, van juli 1942 tot 1944
-   voorzitter Nederlandse delegatie conferenties Internationale Arbeidsorganisatie te Geneve, vanaf 1945
-   lid Nationale Advies Commissie (adviescollege voor de samenstelling van de Voorlopige Staten-Generaal), van 20 juli 1945 tot 16 november 1945
-   lid Staatscommissie onderzoek wijziging procedure Grondwetsherziening, van 1 maart 1946 tot 1 april 1946
-   lid bestuur fondsen en stichtingen die de belangen van het onderwijs in Nederlands-Indië behartigen
-   lid College van Rijksbemiddelaars, van 1 mei 1947 tot juli 1948

gedelegeerde commissies
-   lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1933 tot september 1936
-   lid bijzondere commissie van onderzoek naar de affaire-Spoorhout (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van december 1933 tot mei 1935 (onduidelijke houtlevering door de N.V. Spoorhout aan de Nederlandse Spoorwegen)
-   lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van februari 1939 tot juni 1946
-   voorzitter Commissie voor Voorbereiding voor het wetsvoorstel Goedkeuring Verdrag van San Francisco over oprichting van de Verenigde Naties (Tweede Kamer der Staten-Generaal), oktober 1945
-   voorzitter West-Indische Commissie (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van juli 1948 tot 27 augustus 1948
-   voorzitter West-Indische Commissie (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1951 tot november 1951
-   lid afdeling Buitenlandse Zaken (Raad van State)
-   lid afdeling Sociale Zaken (Raad van State)
-   lid afdeling Maatschappelijk Werk (Raad van State)
-   lid afdeling Economische Zaken (Raad van State)
-   lid afdeling Zaken Overzee (Raad van State)
-   lid afdeling Sociale Zaken en volksgezondheid (Raad van State)
-   lid afdeling geschillen van bestuur (Raad van State)
-   lid afdeling Wederopbouw en Volkshuisvesting (Raad van State)

[ V ][ ^^ ]

opleiding

voortgezet onderwijs
-   gymnasium te Zwolle
-   gymnasium te 's-Gravenhage

academische studie
-   rechtsgeleerdheid (gepromoveerd op stellingen) Rijksuniversiteit Leiden, van 24 september 1903 tot 1908
-   staatswetenschappen (gepromoveerd op dissertatie) Rijksuniversiteit Leiden, 19 mei 1911

[ V ][ ^^ ]

activiteiten

als parlementariër
-   Werd in 1925 gekozen als nieuwe koloniale specialist van de vrijzinnig-democraten. Hield zich verder bezig met sociale zaken, omroepzaken en later ook met handelsbetrekkingen.
-   Interpelleerde op 2 augustus 1946 minister Gielen over de reorganisatie bij het ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen
-   Voerde in december 1946 namens zijn fractie het woord in het debat over het Akkoord van Linggadjati. Was in 1947-1948 woordvoerder Indische aangelegenheden van de PvdA-fractie.
-   Interpelleerde op 22 april 1947 de minister Huysmans, Mansholt, Lieftinck en Van Maarseveen over fraude in de volkshuisvesting

opvallend stemgedrag
-   In 1935 stemden hij en Schilthuis als enigen van hun fractie vóór de begroting van het Defensiefonds

als bewindspersoon (wetgeving)
-   Bracht in 1949 de Wet betreffende verplichte deelneming in een bedrijfspensioenfonds (Stb. J 121) tot stand, die de minister van Sociale Zaken de bevoegdheid geeft alle of bepaalde groepen van bedrijfsgenoten te verplichten deel te nemen in een bedrijfspensioenfonds.
-   Bracht in 1949 de Werkloosheidwet (Stb. J 423) tot stand, die een verplichte verzekering (80% van het laatst verdiende loon voor gehuwden) voor werknemers tegen (tijdelijke) werkloosheid invoert. De premie wordt door het Rijk, en werkgevers en werknemers betaald. De wet wordt uitgevoerd door bedrijfsverenigingen. Het wetsvoorstel was in 1948 ingediend door minister Drees.
-   Bracht in 1950 de Wet op de ondernemingsraden (Stb. K 174) tot stand. Deze wet verplicht de directeur van een onderneming met 25 of meer werknemers een ondernemingsraad (OR) in te stellen. De OR, die bestaat uit vertegenwoordigers van het personeel, moet bijdragen aan het zo goed mogelijk functioneren van de onderneming en kan door het personeel naar voren gebrachte wensen of bezwaren behandelen. Verder moet er met de OR overleg worden gepleegd over werkroosters, vakantietijden etc. Het wetsvoorstel was in 1948 ingediend door minister Drees.
-   Bracht in 1951 de Silicosewet (Stb. 134) tot stand, die regels bevatte over het voorkomen en bestrijden van de longaandoening silicose (een beroepsziekte van met name mijnwerkers).
-   Bracht in 1951 de Noodwet Kinderbijslag kleine zelfstandigen (Stb. 212) tot stand; een tijdelijke uit de algemene middelen gefinancierde voorziening voor middenstanders en land- en tuinbouwers.
-   Bracht in 1951 een wet inzake een wekelijkse rustdag voor toonkunstenaars (Stb. 281) tot stand.
-   Bracht in 1952 de Wet op de gevaarlijke werktuigen (Stb. 104) tot stand, die voorschriften bevat waaraan gevaarlijke werktuigen (bijv. zaagmachines, lieren, landbouwwerktuigen) en beveiligingsmiddelen moeten voldoen.
-   Bracht in 1952 een wet (Stb. 274) tot herziening van de Hinderwet tot stand. De belangrijkste wijzigingen zijn dat bij AMvB kan worden bepaald welke inrichtingen onder de wet vallen, actualisering van de wet op het punt van aan lagere overheden toegedeelde bevoegdheden en modernisering van administratieve voorschriften.
-   Bracht in 1952 samen met minister Mulderije de Pensioen- en Spaarfondswet (Stb. 275) tot stand, die er zorg voor moet dragen dat aan werknemers gedane toezeggingen over pensioen gerealiseerd worden. Werknemers kunnen toetreden tot een pensioenfonds of een spaarregeling treffen. De verzekeringskamer wordt belast met het toezicht op de fondsen.
-   Bracht in 1952 de Emigratiewet (Stb. 279) tot stand, die organen, zoals de Raad voor de Emigratie, in het leven riep die emigratie begeleidden.
-   Bracht in 1952 samen met staatssecretaris Van Rhijn de Organisatiewet Sociale Verzekering (Stb. 342) tot stand. Deze wet belast bedrijfsverenigingen met de uitvoering van de sociale zekerheid. Zij kunnen zelf de administratie voeren of deze opdragen aan een Gemeenschappelijk Administratiekantoor. Ook kunnen Gemeenschappelijke Medische Diensten worden opgericht. Met het toezicht op de uitvoering wordt de Sociale Verzekeringsraad belast.

[ V ][ ^^ ]

wetenswaardigheden

algemeen
-   Kwam in 1940 in conflict met Oud over de vraag wie in 1941 lijsttrekker van VDB moest worden
-   Werd in juni en juli 1946, in september 1946 en 1947, in juli 1948 en in september 1952 als tweede op de voordracht voor het Tweede-Kamervoorzitterschap gezet
-   Was in september en oktober 1951 uitgeschakeld door een operatie
-   Een uitkering aan werkenden per 1 januari 1950 kreeg als bijnaam 'Joekesgulden"

uit de privé-sfeer
Zijn vader was gouverneur van Celebes en van Sumatra's Westkust

niet-aanvaarde politieke functies
-   minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, augustus 1939 (geweigerd)

woonplaats(en)/adres(sen)
-   Semarang (Ned.-Indië), tot 1919
-   's-Gravenhage, Carel van Bylandtstraat 11, van 1919 tot 1923
-   's-Gravenhage, Dedelstraat 25, vanaf 1925 (nog in 1947)

ridderorden
-   Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw
-   Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 30 september 1952

[ V ][ ^^ ]

publicaties/bronnen

publicaties
"Schets van de bevoegdheden der Nederlandsche consuls" (dissertatie, 1911)

literatuur/documentatie
-   P.G.T.W. van Griensven, "Het sociale beleid van minister Joekes", in: P.F. Maas (ed.), "Het kabinet-Drees-Van Schaik. Liberalisatie en ordening". Band A 1948-1951, 529 e.v.
-   P.G.T.W. van Griensven, "Sociale Zaken: spanning tussen het sociaal wenselijke en economisch mogelijke", in: J.J.M. Rademakers (ed.), "Het kabinet-Drees II. In de schaduw van de Koreacrisis". 1951-1952, 159 e.v.
-   J. Bosmans, "Joekes, Adolf Marcus (1885-1962)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel III, 296
-   Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938)

archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief

Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

[ V ][ ^^ ]

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Hengelo (Ov.), 7 juni 1911

naam echtgeno(o)t(e)/partner
E. van Wulfften Palthe, Elisabeth (Elsje)

kinderen
3 zoons en 1 dochter

naam vader
A.M. Joekes, Adolf Marcus

geboorteplaats en/of -datum vader
Haarlem, 25 oktober 1848

naam moeder
E.H. Liefrinck, Elisabeth Helena

geboorteplaats en/of -datum moeder
Leiderdorp, 17 april 1855

beroep vader
-   bestuursambtenaar te Nederlands-Indië
-   gouverneur van Celebes
-   gouverneur van Sumatra's Westkust

beroep grootvader (vaderskant)
notaris

familierelaties
Vader van Theo Joekes, Tweede-Kamerlid



Gegevens hebben - zeker voor wat het recente verleden betreft - vooral betrekking op de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief was. (Gemotiveerde) aanvullingen of correcties ontvangen wij graag. U kunt hiervoor de "reageer-knop" gebruiken.


personalia
partij/stroming
loopbaan
partijpolitieke functies
nevenfuncties
opleiding
activiteiten
wetenswaardigheden
publicaties/bronnen
familie/gezin
Nieuws
TXT/Print-versie voor correct en passend afdrukken (verschijnt in een nieuw venster)Reageer op deze pagina. Aanvullingen en suggesties zijn altijd welkom!
homeHome           Route