Dr. W. Albeda

Foto Dr. W. Albeda
ARP- en CDA-politicus die zichzelf typeerde als vakbondsman. Was geruime tijd werkzaam bij de Christelijke Bouwbond en het CNV. Daarna hoogleraar sociaal-economisch beleid in Rotterdam. Had belangstelling voor internationale vraagstukken. Vanaf 1966 lid en sinds 1973 voorzitter van de ARP-fractie in de Eerste Kamer. Stond in 1973 als informateur mede aan de basis van het kabinet-Den Uyl. Minister van Sociale Zaken in het eerste kabinet-Van Agt, waarvan hij het 'sociale gezicht' was. Bracht onder meer een herziening van de Wet op de ondernemingsraden en de Arbeidsomstandighedenwet tot stand. Keerde na zijn ministerschap terug in de Senaat en werd later voorzitter van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Evenwichtige, sociaal voelende econoom die vaak optrad als bemiddelaar bij sociale conflicten.

ARP, CDA
in de periode 1966-1983: lid Eerste Kamer, fractievoorzitter EK, minister

[ V ][ ^^ ]

voornaam (roepnaam)

Willem (Wil)

[ V ][ ^^ ]

personalia

geboorteplaats en -datum
Rotterdam, 13 juni 1925

levensbeschouwing
Gereformeerd (tussen 1944 en 1950 vrijgemaakt Gereformeerd)

[ V ][ ^^ ]

partij/stroming

partij(en)
-   ARP (Anti-Revolutionaire Partij), tot 11 oktober 1980
-   CDA (Christen-Democratisch Appèl), vanaf 11 oktober 1980

[ V ][ ^^ ]

loopbaan

-   tewerkgesteld te Oberhausen (opgepakt tijdens razzia), tot 1944
-   tijdelijk tolk bij het geallieerde leger in Duitsland, van maart 1945 tot mei 1945
-   ambtenaar afdeling omzetbelasting, Belastingdienst te Rotterdam, 1945 (1 maand)
-   medewerker afdeling deblokkering van tegoeden, Bijkantoor "De Nederlandsche Bank", van 1945 tot november 1945
-   part-time medewerker NEI (Nederlands Economisch Instituut), van april 1948 tot 1951
-   economisch adviseur NCB (Nederlandse Christelijke Bond van Werknemers in Hout en Bouw), van 1 september 1951 tot 1 januari 1960
-   medewerker afdeling sociale zaken, N.V. Philips' Gloeilampenfabriek te Eindhoven, van 1 januari 1960 tot 1 november 1961 (onderzoek naar nieuwe vestigingsplaatsen)
-   secretaris (belast met internationale zaken, sociaal-economische onderwerpen en scholing en vorming), CNV (Christelijk Nationaal Vakverbond), van 1 november 1961 tot september 1966
-   hoogleraar sociaal-economisch beleid, Erasmus Universiteit Rotterdam, van september 1966 tot 19 december 1977
-   hoogleraar Stichting Bedrijfskunde (onderdeel Interuniversitair Instituut Bedrijfskunde), van 1973 tot 19 december 1977
-   lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 20 september 1966 tot 19 december 1977
-   fractievoorzitter ARP Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 18 juni 1973 tot 10 juni 1977
-   minister van Sociale Zaken, van 19 december 1977 tot 11 september 1981
-   lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 30 juni 1981 tot 13 september 1983
-   bouwdecaan studierichting economie, Rijksuniversiteit Limburg te Maastricht, van 1 augustus 1981 tot 1983
-   buitengewoon hoogleraar sociaal-economisch beleid, Rijksuniversiteit Limburg te Maastricht, van 1983 tot 1985
-   bijzonder hoogleraar sociaal-economisch beleid, Rijksuniversiteit Limburg te Maastricht, van 1985 tot 1995
-   voorzitter WRR (Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid), van 1 september 1985 tot 1 juni 1990
-   part-time hoogleraar sociaal-economisch beleid, Rijksuniversiteit Utrecht, Bella van Zuylen-wisselleerstoel, van juni 1990 tot 1991

[ V ][ ^^ ]

partijpolitieke functies

overzicht
-   lid commissie verkiezingsprogramma CDA
-   lid bestuur ARP kiesvereniging Eindhoven
-   lid redactie "Antirevolutionaire Staatkunde", orgaan van de Dr. Abraham Kuyperstichting, van 1966 tot december 1977

[ V ][ ^^ ]

nevenfuncties

huidige
-   lid Raad van Toezicht Pim Fortuyn Foundation, vanaf oktober 2002

vorige
-   lid redactie "De Opbouw", blad van de Nederlandse Christelijke Bond van Werknemers in Hout en Bouw, van november 1951 tot 1960
-   docent economie CISCA (Centraal Instituut voor Christelijke Sociale Arbeid), vanaf 1953
-   plaatsvervangend lid SER (Sociaal-Economische Raad), van juni 1955 tot 1960
-   secretaris Nationale Woningraad
-   lid diverse CNV-commissies
-   lid SER (Sociaal-Economische Raad), van 1961 tot 1 april 1964
-   lid dagelijks bestuur ICV (Internationaal Christelijk Vakverbond), vanaf november 1961
-   lid bestuur Europese organisatie van het ICV
-   lid bestuur NGIZ (Nederlands Genootschap voor Internationale Zaken)
-   lid Commissie Internationale Vraagstukken van Werkgevers- en werknemersorganisaties in Nederland
-   lid Nederlandse delegatie naar de Algemene Vergadering van de VN (Verenigde Naties) te New York, 1962
-   lid Nationale Raad van Advies voor Hulpverlening aan minder-ontwikkelde landen, vanaf 26 januari 1964
-   plaatsvervangend lid SER (Sociaal-Economische Raad), van 1 april 1964 tot 1967
-   lid Sociaal-Economisch Comité van de E.E.G., van 1964 tot 1966
-   lid bestuur DAFN (Defence and Aid Fund Nederland), vanaf 1971
-   decaan sociale faculteit Economische Hogeschool te Rotterdam
-   bemiddelaar bij stakingsconflicten (o.a. in 1972 in de metaalsector)
-   voorzitter Regionale Raad voor de Arbeidsmarkt van Zuid-Holland (voor 1977)
-   voorzitter Nederlandse Vereniging voor het Onderzoek van Arbeidsverhoudingen (voor 1977)
-   lid board of directors EDCS (Ecumenical Development Coöperativesociety) (voor 1977)
-   lid Raad van Commissarissen KLM (Koninklijke Luchtvaart Maatschappij)
-   informateur (samen met Van Agt), van 10 april 1973 tot 23 april 1973
-   informateur, van 20 juli 1977 tot 27 juli 1977
-   fellowship Vanier-instituut te Ottawa, 1982
-   decaan faculteit der economische wetenschappen, Rijksuniversiteit Limburg te Maastricht, van 1982 tot 1985
-   lid Adviescommissie Voortgang Industriebeleid (commissie-Wagner)
-   lid Raad van Commissarissen ABN (Algemene Bank Nederland), vanaf september 1982
-   lid Raad van Commissarissen uitgeverij Kok te Kampen
-   voorzitter onderzoekscentrum MERIT, Rijksuniversiteit Limburg
-   voorzitter raad van bestuur EDCS (Ecumenical Development Coöperativesociety), vanaf 26 juli 1983
-   voorzitter AAR (Advies- en Arbitragecommissie Rijksdienst), van 17 oktober 1984 tot december 1996 (ter regeling geschillen tussen minister en centrales van overheidspersoneel over arbeidsvoorwaarden)
-   voorzitter onafhankelijke adviescommissie Sociaal-Economische Vernieuwing Rotterdam, 1987
-   lid Centrale Commissie voor de Statistiek
-   bemiddelaar tussen regering en binnenschippers, september 1993
-   lid Raad van Toezicht Kadaster, vanaf 1 mei 1994
-   part-time adviseur inzake sociale vernieuwing gemeente Rotterdam, van 1 augustus 1990 tot 1997 (één dag per week)
-   onderzoeker inkomensvaststelling in de VWS-sector, van 1998 tot 1999
-   docent Seniorenacademie Brabant
-   voorzitter Programmacommissie sociaal-economische gezondheidsverschillen, van 31 januari 1995 tot 2001
-   adviseur Internationaal Sprekersbureau Assemblee

gedelegeerde commissies
-   voorzitter vaste commissie voor Algemene Zaken en het Huis der Koningin (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van juni 1973 tot 17 september 1974
-   lid commissie sociaal en cultureel beleid (Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid), vanaf 1 juni 1989

[ V ][ ^^ ]

opleiding

voortgezet onderwijs
-   m.u.l.o., Chr. "A.W.F. Idenburgschool" te Rotterdam, van 1937 tot 1940
-   h.b.s.-a en -b, "Christelijke Hogere Burgeschool", Henegouwerplein te Rotterdam, van 1940 tot 1943 (vanaf de derde klas, na toelatingsexamen)

academische studie
-   economie Nederlandse Economische Hogeschool te Rotterdam, van april 1946 tot 8 december 1950

promotie
-   economische wetenschappen Vrije Universiteit te Amsterdam, 22 februari 1957

[ V ][ ^^ ]

activiteiten

als parlementariër
-   Was woordvoerder sociale zaken, economische zaken en ontwikkelingssamenwerking van de ARP- en CDA-Eerste Kamerfracties. Hield zich aanvankelijk ook bezig met financiën.

opvallend stemgedrag
-   In 1967 stemden De Gaay Fortman en hij als enigen van hun fractie tegen de ontwerp-Omroepwet
-   Stemde in 1968 als enige van zijn fractie tegen de ontwerp-Wet minimumloon en minimum vakantiebijdrage
-   In 1968 stemden hij, Algra en Schuurmans (KVP) als enigen vóór de ontwerp-Wet huurdersbijdrage van minister Schut
-   In 1969 stemden hij en Verdam als enigen van hun fractie vóór een (verworpen) motie-Burger waarin gevraagd de f 225 miljoen extra aan defensiegelden te schrappen
-   Behoorde in 1981 tot de minderheid van zijn fractie die vóór twee wetsvoorstellen tot accijnsverhoging in het kader van het belastingplan 1982 stemde

als bewindspersoon (beleidsmatig)
-   Had een groot aandeel in de Nota 'Bestek'81' over het financieel en sociaal-economisch beleid. Dat behelsde onder meer kortingen op lonen van trendvolgers en van sociale uitkeringen en beperking van de collectieve lastendruk. In 1979 verdedigde hij een 1-juli-pakket (onder meer kortingen in de sociale zekerheid) waarmee dat beleid werd uitgevoerd. Verzette zich in het kabinet echter ook regelmatig tegen bezuinigingen, met name in de sociale zekerheid. Stond daarbij vaak tegenover minister van Financiën Andriessen.
-   Diende in 1978 een wetsvoorstel over invoering van een regeling voor vermogensaanwasdeling (VAD) in. Dit voorstel werd in 1983 ingetrokken.
-   Vaardigde in 1979, 1980 en 1981 beperkte loonmaatregelen uit, m.n. ten aanzien van de vakantietoeslagen voor hogere inkomens
-   Bracht in 1979 samen met minister Van Aardenne een nota uit over het ongeval in de kerncentrale van Harrisburg (V.S.).

als bewindspersoon (wetgeving)
-   Bracht in 1978 een tijdelijke wet tot stand, die ingrijpen in de loonontwikkeling van niet-c.a.o.-inkomens mogelijk maakte. De behandeling in de Tweede Kamer van dit voorstel vond nog vóór het afleggen van de regeringsverklaring plaats.
-   Bracht in 1978 samen met de ministers De Ruiter en Wiegel de wet (Stb. 639) tot goedkeuring van het in 1961 gesloten Europees Sociaal Handvest tot stand, waarin onder meer het stakingsrecht van werknemers en overheidspersoneel werd erkend. Het wetsvoorstel was in 1964 ingediend door de ministers Veldkamp, Scholten en Toxopeus.
-   Bracht in 1978 samen met de staatssecretarissen De Graaf en Nooteboom een wet (Stb. 465) tot stand tot vervanging van de kinderaftrek door verhoging van de kinderbijslag, en voorts tot verhoging van de kinderbijslag voor het vierde en elk daaropvolgend kind vanaf 1979. Het wetsvoorstel was in 1976 ingediend door minister Boersma en de staatssecretarissen Mertens en Van Rooijen.
-   Bracht in 1978 samen met minister De Ruiter de Wet arbeid buitenlandse werknemers in het Staatsblad (Stb. 737), waardoor onder andere werkgevers die buitenlanders zonder vergunning in dienst namen strafbaar werden. Deze wet vervangt de Wet arbeidsvergunning vreemdelingen uit 1964. De vergunningplicht voor buitenlandse werknemers werd teruggebracht van vijf naar drie jaar. Het wetsvoorstel was in 1975 ingediend door minister Boersma en staatssecretaris Zeevalking en in 1976 door hen met succes in de Tweede Kamer verdedigd.
-   Bracht in 1979 samen met minister De Ruiter de wet Herziening van de Wet op de Ondernemingsraden (Stb. 448) tot stand waardoor de positie van ondernemingsraden werd versterkt; zij worden verzelfstandigd, krijgen recht op informatie en medezeggenschap over belangrijke besluiten ten aanzien van de bedrijfsvoering van een onderneming. Het wetsvoorstel was in 1976 ingediend door de ministers Boersma en Van Agt.
-   Bracht in 1980 de Arbeidsomstandighedenwet (Arbo-wet) (Stb. 644) tot stand, die regels bevat over de veiligheid, de gezondheid en het welzijn in verband met werk. De wet vervangt de veroudere Veiligheidswet en bevat naast regels over veiligheid op het werk ook bepalingen over de organisatie van de arbeid en de inrichting van arbeidsplaatsen. Ook specifieke wetten zoals de Caissonwet en de Silicosewet worden vervangen. Het wetsvoorstel was in 1977 ingediend door zijn voorganger Boersma.
-   Bracht in 1980 de wet op de niet-c.a.o.-inkomens tot stand, die de tijdelijke wet uit 1978 verving. De door de regering genomen beperkte loonmaatregel voor c.a.o.-inkomens kon daardoor ook van toepassing worden verklaard op niet-c.a.o.-inkomens.
-   Bracht in 1981 een wet (Stb. 416) inzake medezeggenschap in kleine ondernemingen tot stand. Aan de Wet op de ondernemingsraden wordt een hoofdstuk toegevoegd over medezeggenschap in ondernemingen met minder dan 100 werknemers. In ondernemingen met 10 tot 35 werknemers is een niet-geïnstitutionaliseerde (individuele) vorm van medezeggenschap toegestaan; in ondernemingen met tussen de 35 en 100 werknemers gelden andere regels voor facilitering en taken van de ondernemingsraad, ter voorkoming van nodeloze administratieve en financiële lasten.

als (in)formateur
-   Kreeg op 10 april 1973 samen met Van Agt het verzoek te onderzoeken hoe op zo kort mogelijke termijn een kabinet kon worden gevormd, dat in voldoende mate steun in de volksvertegenwoordiging kon ondervinden. Van Agt en hij wisten de impasse in de formatie te doorbreken. Zij stelden in hun eindconclusie op 22 april als basis voor de vorming van een kabinet-Den Uyl de portefeuilleverdeling 10-6 (10 progressief, 6 christen-democraten) voor. Verder zou zowel het confessionele programma als het progressieve verkiezingsprogramma basis worden voor het kabinetsbeleid. Over geschilpunten moesten in een pre-constituerend kabinetsberaad procedurele afspraken worden gemaakt. Als formateurs werden Burger en Ruppert voorgesteld.
-   Kreeg op 20 juli 1977 het verzoek een onderzoek in te stellen naar de mogelijkheden om de tijdens de formatie-Den Uyl gerezen meningsverschillen uit de weg te ruimen, opdat deze formatie hervat kon worden. Wist een compromis te bereiken over het gerezen geschilpunt, de Vermogenaanwasdeling (VAD), waardoor hij op 26 juli kon adviseren de formatie-Den Uyl voort te laten zetten.

[ V ][ ^^ ]

wetenswaardigheden

algemeen
-   Was in 1963 aanvankelijk Tweede Kamerkandidaat, maar trok zich later terug omdat hij de vijftiende plaats te laag vond voor een vertegenwoordiger van het CNV
-   In februari 1970 medeondertekenaar (met onder anderen Van Agt, De Gaay Fortman, Mommersteeg en Steenkamp) van een open brief aan de partijbesturen van KVP, ARP en CHU om te komen tot een vooruitstrevende christendemocratische partij
-   Had als minister een hecht contact met CDA-fractievoorzitter Lubbers en verzekerde zich zo vaak van politieke rugdekking als hij in het kabinet tegenover collega's (m.n. van de VVD en de minister van Financiën) stond.
-   Werd in 1982 gepasseerd voor de post Commmissaris van de Koningin in Friesland, hoewel hij als eerste op de voordracht van de Staten was geplaatst

uit de privé-sfeer
-   Zat in een werkkamp in Duitsland vanaf 1943 tot voorjaar 1945
-   Was begin 1946 enige maanden uitgeschakeld door een beenmergontsteking in zijn schedel. Hield daaraan een blijvend litteken over.
-   Naar hem werd een Rotterdamse school in het beroepsonderwijs (Albeda College) en een leerstoel vernoemd
-   Zijn vader was commies der invoerrechten en accijnzen te Franeker en verificateur van belastingen en vakbondsbestuurder

verkiezingen
-   In 1966, 1971, 1977 en 1981 tot Eerste-Kamerlid gekozen door Groep II: Gelderland, Overijssel, Groningen en Drenthe

niet-aanvaarde politieke functies
-   minister van Sociale Zaken, mei 1982
-   voorzitter SER, 1983

woonplaats
Maastricht

ridderorden
-   Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 29 april 1977
-   Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 26 oktober 1981
-   Grootofficier in de Orde van Oranje-Nassau, 12 juni 1990

verenigingen, sociëteiten, genootschappen
-   lid Gereformeerde Jongelingsvereniging "Marnix" te Rotterdam-Delfshaven
-   lid Sociocratisch Centrum te Rotterdam (sinds de jaren '80)

[ V ][ ^^ ]

publicaties/bronnen

publicaties
-   "De rol van de vakbeweging in de moderne maatschappij" (dissertatie, 1957)
-   "Enkele problemen van centraal economisch beleid" (1966)
-   "Vakbeweging en onderneming" (1971)
-   "Sociaal-economisch beleid en economische orde" (1971)
-   "Vakbeweging en maatschappijstructuur" (1972)
-   "Arbeidsverhoudingen in Nederland" (1975)
-   "Participatie, arbeid en maatschappij" (1976)
-   "De crisis van de werkgelegenheid en de verzorgingsstaat" (1984)
-   "Ik en de verzorgingsstaat. Herinneringen van Wil Albeda" (2004) (i.s.m. R. Bouwman en M. van den Toorn)

literatuur/documentatie
-   J. Tromp/P. Witteman, "Waar de klappen vallen. De crisis en het antwoord van Albeda" (1981)
-   Trouw, 09-05-1990

[ V ][ ^^ ]

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd, 2 oktober 1952

naam echtgeno(o)t(e)/partner
J.V. van der Wilde (Joke)

kinderen
4 zoons

naam vader
F. Albeda, Frederik

naam moeder
J. de Vries, Jansje

beroep grootvader (vaderskant)
landarbeider

beroep grootvader (moederskant)
kruidenier

familierelaties
Broer van M. Luimstra-Albeda, Eerste-Kamerlid



Gegevens hebben - zeker voor wat het recente verleden betreft - vooral betrekking op de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief was. (Gemotiveerde) aanvullingen of correcties ontvangen wij graag. U kunt hiervoor de "reageer-knop" gebruiken.


personalia
partij/stroming
loopbaan
partijpolitieke functies
nevenfuncties
opleiding
activiteiten
wetenswaardigheden
publicaties/bronnen
familie/gezin
TXT/Print-versie voor correct en passend afdrukken (verschijnt in een nieuw venster)Reageer op deze pagina. Aanvullingen en suggesties zijn altijd welkom!
homeHome           Route