Ir. J.W. Albarda

Foto Ir. J.W. Albarda
Voorman van de SDAP, als opvolger van Troelstra. In Delft opgeleide ingenieur, die daarna werkzaam was in het onderwijs en directeur werd van de Amsterdamse Arbeidsbeurs. Kwam in 1913 in de Tweede Kamer. Aanvankelijk onder meer koloniaal woordvoerder van zijn fractie. Was tevens zes jaar wethouder van onderwijs in Den Haag. Volgde in 1925 Troelstra op als leider van de SDAP. Overtuigd socialist, maar pragmatisch en gematigd. Was in 1939 één van de twee eerste socialistische ministers. Stond in eigen kring goed aangeschreven en bediende zich van een bloemrijke taal, maar miste het charisma van zijn voorganger. Na zijn terugkeer uit Londen nog zeven jaar staatsraad.

SDAP
in de periode 1913-1952: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, minister, lid Raad van State

[ V ][ ^^ ]

voornamen (roepnaam)

Johan Willem (Willem)

[ V ][ ^^ ]

personalia

geboorteplaats en -datum
Leeuwarden, 5 juni 1877

overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 19 april 1957

levensbeschouwing
-   Nederlands Hervormd (opgevoed)
-   geen godsdienst

[ V ][ ^^ ]

partij/stroming

partij(en)
-   SDAP (Sociaal-Democratische Arbeiderspartij), van juni 1899 tot 9 februari 1946
-   PvdA (Partij van de Arbeid), vanaf 9 februari 1946

[ V ][ ^^ ]

loopbaan

-   leraar wis- en natuurkunde, kosmografie en werktuigkunde, Hogere Burgerschool, Burgeravondschool en Normaalschool te Almelo, van september 1903 tot december 1905
-   leraar wis- en natuurkunde, Hogere Burgerschool met vijf-jarige cursus (Stadhouderslaan) te 's-Gravenhage, van december 1905 tot juni 1911
-   directeur Arbeidsbeurs te Amsterdam, van juni 1911 tot september 1913
-   lid Tweede Kamer der Staten-Generaal voor het kiesdistrict Enschede, van 16 september 1913 tot 17 september 1918
-   lid gemeenteraad van 's-Gravenhage, van 7 september 1915 tot 6 september 1927 (in de periode 1915-1919 gekozen in district I)
-   lid Provinciale Staten van Zuid-Holland voor het kiesdistrict 's-Gravenhage, van 23 juni 1916 tot 1 juli 1919
-   wethouder (van onderwijs) van 's-Gravenhage, van 4 september 1917 tot 16 juli 1923
-   lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1918 tot 10 augustus 1939
-   fractievoorzitter SDAP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 15 september 1925 tot 9 augustus 1939 (op 11 juli 1925 gekozen)
-   minister van Waterstaat, van 10 augustus 1939 tot 23 februari 1945
-   minister van Financiën ad interim, van 20 november 1941 tot 9 december 1942
-   lid Raad van State, van 28 augustus 1945 tot 1 juli 1952 (benoemd bij K.B. van 16 augustus 1945, nr.37)

[ V ][ ^^ ]

partijpolitieke functies

-   fractiesecretaris SDAP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van januari 1914 tot 20 september 1917
-   lid partijbestuur SDAP, van 1916 tot 1939
-   fractievoorzitter SDAP gemeenteraad van 's-Gravenhage, van 16 juli 1923 tot 6 september 1927
-   politiek leider SDAP, van 12 juli 1925 tot 14 mei 1940
-   lid Executieve en Bureau van de Socialistische Arbeiders Internationale, van 1930 tot 1939

[ V ][ ^^ ]

nevenfuncties

-   voorzitter Sociaal-Democratische Propaganda Club te Delft
-   redacteur "Studentenweekblad", van 1898 tot 1902
-   adjunct-secretaris Staatscommissie inzake de werkloosheid, vanaf januari 1913
-   lid secretariaat commissie van uitvoering Koninklijk Nationaal Steuncomité, vanaf 22 augustus 1914
-   lid Hollands-Scandinavisch Comité te Stockholm, vanaf 1917
-   voorzitter Vereeniging van Nederlandsche Arbeidsbeurzen
-   lid Zuiderzeeraad, omstreeks 1925 en nog in 1928
-   voorzitter Centrale Commissie van Bijstand voor de Arbeidsbemiddeling, omstreeks 1928
-   lid Staatscommissie inzake de Grondwetsherziening (Staatscommissie-De Wilde), van 24 januari 1936 tot 8 juni 1936
-   lid Staatscommissie inzake concentratie van scholen voor bijzonder lager onderwijs, van 4 februari 1936 tot 16 december 1936
-   lid Nederlandse delegatie Ronde Tafel Conferentie over West-Indië, januari 1946
-   lid studiecomité over Europese samenwerking o.l.v. Edouard Herriot, van oktober 1948 tot januari 1949
-   voorzitter commissie gebruik hefschroefvliegtuig in het verkeer ('helicoptercommissie'), van 1953 tot 1954

gedelegeerde commissies
-   lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van april 1926 tot april 1930
-   lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1930 tot mei 1933
-   lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1933 tot augustus 1939
-   secretaris ministerraad, van 1940 tot 31 mei 1941
-   lid afdeling Algemene Zaken (Raad van State)
-   lid afdeling Buitenlandse Zaken (Raad van State)
-   lid afdeling Verkeer (waterstaat en energie) (Raad van State)
-   lid afdeling Sociale Zaken (en Volksgezondheid) (Raad van State)
-   lid afdeling Handel en Nijverheid (Raad van State)

[ V ][ ^^ ]

opleiding

lager onderwijs
-   lagere school te Leeuwarden

voortgezet onderwijs
-   Hogere Burgerschool te Leeuwarden

academische studie
-   werktuigbouwkunde Polytechnische School te Delft, tot 1903

[ V ][ ^^ ]

activiteiten

als parlementariër
-   Was aanvankelijk koloniaal-specialist van de SDAP-Tweede-Kamerfractie
-   Hield zich in de Tweede Kamer ook bezig met arbeidswetgeving, waterstaat, mijnbouw en onderwijs
-   Was in 1917 mede-initiatiefnemer tot een wijziging van de Hoger-onderwijswet, waardoor het h.b.s.-diploma toegang gaf tot de universitaire studies wis- en natuurkunde en geneeskunde
-   Interpelleerde in 1915 minister Bosboom over de landbouwverloven voor gemobiliseerde arbeiders van industrie en landbouw
-   Interpelleerde in 1921 de ministers De Graaff en Van Karnebeek over de nota's tussen de Amerikaanse en Nederlandse regeringen gewisseld over de exploitatie van petroleumvelden in Ned.-Indië, in het bijzonder m.b.t. Djambi
-   Bracht in 1922 een initiatiefwet tot stand tot wijziging van de Kieswet waardoor het bij Tweede-Kamerverkiezingen mogelijk werd te stemmen buiten de woongemeente
-   In 1924 werd een door hem ingediend wetsvoorstel over een onderzoek naar geschillen in de textielindustrie door de Tweede Kamer verworpen
-   Diende in januari 1926 een voorstel in om vanwege de politieke crisis na de val van het kabinet-Colijn de Tweede Kamer te ontbinden; dit voorstel werd verworpen
-   In 1927 werden twee initiatiefvoorstellen van hem om het zevende leerjaar opnieuw in te voeren door de Tweede Kamer verworpen
-   Interpelleerde in 1928 minister Waszink over het beleid ten aanzien van kweekscholen
-   Interpelleerde in 1930 minister Reymer over het toezicht op de radio-uitzendingen
-   Diende in 1931 met vier fractiegenoten een initiatiefvoorstel in om in de grondwet vast te leggen dat een besluit tot mobilisatie via een door de Verenigde Vergadering te behandelen wetsvoorstel moest worden goedgekeurd; het voorstel werd in 1936 ingetrokken
-   Interpelleerde in 1932 minister Beelaerts van Blokland over de zending van een torpedobootjager naar Sjanghai en over de leveranties van oorlogstuig aan oorlogvoerenden in het Verre Oosten
-   Diende in 1932 met vier fractiegenoten een initiatiefvoorstel in om de vrijwillige opkomst van dienstplichtigen en reserve-personeel aan wettelijke goedkeuring te onderwerpen; dit voorstel werd in 1937 ingetrokken
-   Diende in 1932 met vier fractiegenoten een initiatiefvoorstel in om particuliere gewapende weercorpsen te verbieden; dit voorstel werd in 1935 ingetrokken
-   Interpelleerde in 1933 minister Deckers over de muiterij op de 'De Zeven Provinciën'
-   Interpelleerde in 1938 minister-president Colijn over het regeringsbeleid ten aanzien van vluchtelingen

als bewindspersoon (wetgeving)
-   Bracht in 1939 de Wet Autovervoer Personen tot stand, waarbij de Commissie Vergunningen Personenvervoer werd ingesteld. Die regelt de verlening van vergunningen voor vervoer in meer dan één gemeente.

[ V ][ ^^ ]

wetenswaardigheden

algemeen
-   Was als minister van Waterstaat ook belast met het mijnbouwwezen
-   Diende op 24 januari 1945, een dag na de collectieve ontslagaanvrage van het gehele kabinet, samen met Van den Tempel afzonderlijk zijn ontslag in als minister vanwege de door Gerbrandy gevolgde procedure bij het ontslag van minister Burger. Hij betitelde die procedure als 'Perzische Staatszeden'.

uit de privé-sfeer
-   Zijn vader was kleermaker
-   Zijn vader was doopsgezind; zijn moeder Nederlands Hervormd
-   Zijn echtgenote was lid van Provinciale Staten van Zuid-Holland

verkiezingen
-   Versloeg in 1913 in het kiesdistrict Enschede G. Elhorst (arp)

woonplaats(en)/adres(sen)
-   's-Gravenhage, Van der Heimstraat 10, omstreeks 1916
-   's-Gravenhage, Van Aerssenstraat 68, omstreeks 1920 en nog in 1927
-   Scheveningen, Brugschestraat 7, omstreeks 1931 en nog in 1937
-   's-Gravenhage, Van Montfoortlaan 38, omstreeks 1955

ridderorden
-   Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 30 april 1949
-   Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 2 juli 1952

[ V ][ ^^ ]

publicaties/bronnen

literatuur/documentatie
-   W.H. Vliegen, "Die onze kracht ontwaken deed", deel II, 314-316
-   E. Boekman e.a., "Ir. J.W. Albarda, een kwart eeuw parlementaire werkzaamheden in dienst van de bevrijding der Nederlandse arbeidersklasse" (Amsterdam, 1938)
-   C.A.M. Diepenhorst e.a., "Ir. J.W. Albarda", Uitgegeven ter gelegenheid van de onthulling van het gedenkteken van ir. J.W. Albarda op 1 mei 1961 in Den Haag, (Amsterdam, 1961)
-   L. de Jong, "Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog", deel I, 623
-   P.J. Knegtmans, "Johan Willem Albarda: Democratisch socialist", in: "Van Troelstra tot Den Uyl. Het vijftiende jaarboek voor het democratisch socialisme" (Amsterdam, 1994)
-   P.J. Knegtmans, "J.W. Albarda", in: Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland, deel V, 1
-   A.A. de Jonge, "Albarda, Johan Willem (1877-1957)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I, 5
-   Onze Afgevaardigden, 1913
-   Wie is dat? 1956
-   Ned. Patriciaat, 1974

archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief

Biografisch Woordenboek(en)
-   biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
-   biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland

[ V ][ ^^ ]

familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm
-   gehuwd te Delft, 23 december 1903 (echtgenote overleden 6 november 1929)
-   gehuwd (tweede huwelijk) te 's-Gravenhage, 5 januari 1931

naam echtgeno(o)t(e)/partner
A. Brals, Anna

naam 2e partner
H.E. Tibo (Ebkje)

kinderen
1 dochter en 1 zoon (uit eerste huwelijk)

naam vader
H. Albarda, Horatius

geboorteplaats en/of -datum vader
Leeuwarden, 17 juli 1838

naam moeder
E. Tönjes, Eelkjen

geboorteplaats en/of -datum moeder
Leeuwarden

broers en zusters
9 broers en/of zusters (zelf vierde kind)

beroep grootvader (vaderskant)
koopman

beroep grootvader (moederskant)
kleermaker



Gegevens hebben - zeker voor wat het recente verleden betreft - vooral betrekking op de periode waarin iemand politiek en bestuurlijk actief was. (Gemotiveerde) aanvullingen of correcties ontvangen wij graag. U kunt hiervoor de "reageer-knop" gebruiken.


personalia
partij/stroming
loopbaan
partijpolitieke functies
nevenfuncties
opleiding
activiteiten
wetenswaardigheden
publicaties/bronnen
familie/gezin
TXT/Print-versie voor correct en passend afdrukken (verschijnt in een nieuw venster)Reageer op deze pagina. Aanvullingen en suggesties zijn altijd welkom!
homeHome           Route